فلسفه حج
برای حج ظواهر و باطنی معرفی گردیده است. ظواهر حج را تیمای از اجرا دانستهاند که «مناسک حج» نامیده میگردد؛ ولی در ورای این ظواهر، باطنی نیز تبیین گردیده که اسرار بخش اعظمی در آن مخفی و برخی معتقدند واقعیت حج را می بایست با دقت به اسرارش نظارت و نظارت حسینیه نصرت مشهد کرد.[۱۹]
امام علی (ع):
«پروردگار، حج منزل متشخص خویش را بر شما واجب كرد، به عبارتی منزلای كه آن را قبله گاه بشرها قرار دادهاند كه چونان تشنگان به سوی آن روی می آورند و همچون كبوتران به آن هواخواهی میبرند. خدای سبحان كعبه را مظهر تواضع بندگان در قبال عظمت خويش و علامت اعتراف آن ها به بزرگی و توان خویش قرار بخشید و در ميان آدمها، شنوندگانی را برگزيد كه دعوت اورا برای حج، اجابت كنند و حرف اورا آدرس حسینیه نصرت مشهد تصديق كنند.
منبع : نهج البلاغه، خطبه اولیه
از مهمترین فلسفههای حج که بسیار بر آن تأکید گردیده، وصال به واقعیت توحید و یکتاپرستی میباشد. ائمه معصوم فرمان دادهاند قبل از استارت حج، بایستی دل را از هر آنچه غیر خدا میباشد، خالی کرد و مجموع کارها خویش را به خدا سپرد.[۲۰] امام باقر(ع) حج را مصداق آیه «فَفِرُّوا إِلَى اللَّه؛ پس به سوى معبود رزرو حسینیه نصرت مشهد بگریزید»
[۲۱] دانسته[۲۲] که بنابر آن، حج، خالیشدن و فرارکردن از غیر پروردگار به سوی پروردگار میباشد.[۲۳] امام رضا(ع) نیز ترسیدن از خداوند، از خاطر نبردن وی، و به غیر وی آرزو نداشتن را از فلسفه حج برشمرده میباشد.[۲۴] محمدحسین غروی اصفهانی (۱۲۹۶-۱۳۶۱ق) از فقیهان شیعه، دراین مورد اینگونه سروده شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد:
گهی به کعبه جانان هجرت توانی کرد
که در منای وفا شکاف رمز توانی کرد[۲۵]
بعضا منابع حدیثی گفتگویی در میان امام سجاد(ع) و فردی با اسم شِبْلی[یادداشت ۱] را نقل کردهاند که در آن امام سجاد(ع) واقعیت و معنای باطنی انجام حج را ذکر مینماید. در بخشی از این مذاکره، زمانی امام سجاد(ع) از اِحرامبستن شبلی استحضار مییابد، این شغل را ظاهری می داند و دقت شبلی را به داخل اِحرام میکشاند: «آیا در آن موقع تصمیم گرفتی جامه گناه را از بدن خویش خارج کنی و جامه طاعت بپوشی؟ ... آیا به هنگام لختشدن از جامه دوختهات، اعتنا داشتی که از دورویی و نفاق و اجرا کارها شبههناک غربت کنی؟ شبلی: نه. ... امام سجاد(ع): براین اساس خیر در میقات رفتهای و خیر از خرقه دوخته، خلاص گردیدهای». امام سجاد(ع) همینطور پیرو این گفتوگو به ذکر جنبههای درونی جاری ساختن حج پرداخته میباشد.[۲۶]
ولی در گفت و گو فلسفه حج، ضمن توحید، به بعدها دیگر حج همانند وحدت مسلمانها، اثرها اجتماعی، اثر ها سیاسی دقت گردیدهاست.[۲۷]
ارتباط حج و ولایت
براساس احادیث زیادی از امامان معصوم شیعه در بین حج و ولایت ارتباطای شک ناپذیر وجود داراست امام باقر(ع) در روایتی می فرماید: «عموم مأمور گردیدهاند به سوی این منزل که از سنگها درست شده، بشتابند و بر آن طواف نمایند آنگاه نزد ما آمده و ولایت و محبت خویش و استعداد شان را برای کمک ما عرضه نمایند.[یادداشت ۲] [۲۸] ونیز در قصه دیگر فرمود: «کلیهّت و کمال حج دیدار با امام میباشد.» [یادداشت ۳] و از امام راست گو(ع) بیان شده که فرمود: «هر گاه یک کدام از شما به حج میرود می بایست حج خویش را به زیارت ما ختم نماید؛ چون این یکی دست اندرکاران تمامیت حج میباشد»؛ «إذا حجّ أحدکم فلیختم حجّه بزیارتنا لأنّ ذلک اینجانب کل الحجّ».[۲۹]
منصبها در حج
قبل از اسلام منصبهایی برای اداره کارها کعبه و حاجیان وجود داشت؛ مثلا:
رفادت: تنظیم آذوقه برای حاجیان مستلزم، که قریش مسئولیت تحقیق و تأمین آن را بر ذمه داشت.[۳۰]
سِدانت: سدانت کعبه را به معنای سرویس به کعبه[۳۱] و تولیت کارها آن، مثلا کلیدداری و گشوده و بسته کردن در کعبه دانستهاند.[۳۲] که به بنیعبدالدار ودیعه گردیده بود.[۳۳]
سقایت: آبرسانی به حاجیان،[۳۴] که عباس عموی فرستاده ذمه دار آن بود.[۳۵]
بعد از فتح مکه، نبی(ص) دو مسئولیت سدانت و سقایت را باقی گذاشت[۳۶] و مسئولیت رفادت و اعتنا به نیازمندان را به عنوان نو «امیر الحاج» به «عَتّاب بن اَسید بن اَبیالْعِیص» سپرد،[۳۷] که ولی از بیتالمال تأمین میشد.[۳۸] بعد از نبی نیز خُلفا و حکومتها اشخاص مختلفی را به امارت حج گماردند.[۳۹]
امروزه با اعتنا به جمعیت حاجیان و نیازمندیهای تازه، در ایالات متحده عربی مسئولیتهای مختلفی برای اعمال فریضه حج، زیر تیمای با تیتر وزارة الحج و العمره قرار داده گردیده است.[۴۰]
تعداد زائران
تعداد حاجیان در حج تَمتُّع و عمره مفرده متعدد میباشد. ازآنجاکه حج تمتع سالی یک توشه و در روزهای محصور و خاصی اجرا میشود و به دلیل ازدحام در آن، دولت ایالات متحده عربی محدودیتها و سهمیههایی را برای کشورها قرار داده میباشد. اما عمره مفرده مجال خاصی ندارد؛ بدین ترتیب تعداد نفرات بیشتری را دربرگیرنده میگردد.
حج تمتع
مبتنی بر داده های عددی قانونی دولت ایالات متحده عربی، کل زائران حج تمتع در یکسری سال اخیر اینگونه بوده میباشد:
سالها ۱۴۲۹ق (۱۳۸۶ش) ۱۴۳۰ق ۱۴۳۱ق ۱۴۳۲ق ۱۴۳۳ق ۱۴۳۴ق ۱۴۳۵ق
تمام حاجیان ۲,۴۰۸,۸۴۹ نفر ۲,۳۱۳,۲۷۸ ۲,۷۸۹,۳۹۹ ۲,۹۲۷,۷۱۷ ۳,۱۶۱,۵۷۳ ۱,۹۸۰,۲۴۹ ۲,۰۸۵,۲۳۸[۴۱]
حج ۱۴۳۸ق حج ۱۴۳۷ق حج ۱۴۳۶ق
حاجیان عربستانی: ۶۰۰,۱۰۸ نفر حاجیان عربستانی: ۵۳۷,۵۳۷ حاجیان عربستانی:۵۶۷,۸۷۶
حاجیان غیر عربستانی: ۱,۷۵۲,۰۱۴ حاجیان غیر عربستانی:۱,۳۲۵,۳۷۲ حاجیان غیر عربستانی: ۱,۳۸۴,۹۴۱
تک تک حاجیان:۲,۳۵۲,۱۲۲[۴۲] آحاد حاجیان: ۱,۸۶۲,۹۰۹[۴۳] آحاد حاجیان:۱,۹۵۲,۸۱۷[۴۴]
سهمیه کشورها در حج
برای کشورهای متعدد، با اعتنا به تعداد جمعیت مسلمانها، سهمیههایی برای حج قرار داده گردیدهاست:
سرزمین جمعیت مسلمان(براساس میلیون نفر) سهمیه در حج(براساس هزار نفر)
اندونزی ۲۲۵ ۲۲۱
پاکستان ۱۹۵ ۱۷۹
هند ۱۸۰ ۱۷۰
بنگلادش ۱۴۹ ۱۲۸
نیجریه ۹۴ ۹۵
جمهوری اسلامی ایران ۸۰ ۸۶
ترکیه ۷۴ ۸۰
مصر ۷۳ ۷۸
بقیه کشورها ـ ۳۴٪[۴۵]
عمره
در سال ۱۴۳۷ق بیش تر از شش میلیون نفر و در سال ۱۴۴۰ق (۱۳۹۷ش-۱۳۹۸ش) حدود شش میلیون و هفتصد هزار نفر، عمره مفرده ایفا دادند.[۴۶] ولی دولت ایالات متحده عربی براساس نرم افزار ۲۰۳۰ در همت میباشد کهاین تعداد را برای سال ۲۰۳۰ به پانزده میلیون زائر برساند.[۴۶]
پول در گردش
بر طبق گزارشهای متعدد، در سال ۱۴۳۷ق (۱۳۹۴ش) بیش تر از هشت میلیون زائر به زیارت منزل پروردگار هجرت کردهاند و درآمد بی واسطه حکومت ایالات متحده عربی از این شیوه حدود ۱۲ میلیارد دلار بوده میباشد.[۴۷] این درآمد، حدود ۹ درصد درآمد نفت ایالات متحده عربی بوده میباشد.[۴۸]
درآمدزایی از حج، مخصوص به دولت ایالات متحده عربی وجود ندارد. کشورهای دیگر نیز به اندازه خویش از پول در گردش حج منفعتمند می گردند: در سال ۱۳۹۳ش، سعید اوحدی رییس وقت سازمان حج و زیارت کشور ایران، میزان دارایی زائران اهل ایران در سیستم بانکی کشورایران را بیش تر از ۹۰هزار میلیارد ریال اعلام نموده است. وی همینطور پول در گردش سازمان حج و زیارت در خزانههای مملکت را یکمیلیارد و ۳۰۰ میلیون دلار دانست و معتقد بود هیچ ارگان، بنیان و دستگاهی این معیار پول در گردش را در سیستم بانکی ندارد.[۴۹]
مراسم محرم در حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای کامل حضور در مجالس عزاداری