بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

تاریخ یعقوبی از دیرین‌ترین کتاب‌های تاریخ همگانی به لهجه عربی، نوشته احمد بن ابی یعقوب (درگذشت: ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق) میباشد. این کتاب خلاصه‌ای از تاریخ عالم از شروع تا وسط سده سوم هجری قمری میباشد. تاریخ یعقوبی دارنده دو نصیب تاریخ پیش از اسلام و تاریخ پس از اسلام میباشد. در قسمت دوم این کتاب، معاش رسول (ص) و امامان معصوم تا امام هادی(ع) نام برده میباشد. این کتاب، همینطور منبعی برای تفحص درباره تاریخ جمهوری اسلامی ایران باستان و زمان ساسانی حسینیه نصرت مشهد میباشد.

مؤلف
نوشته‌علمیٔ مهم: احمد بن ابی یعقوب
احمد بن ابی یعقوب بن جعفر بن وَهْب بن بدیهی یعقوبی تاریخ‌نگار و جغرافی‌دان سده سوم هجری قمری میباشد. از سایر اثر ها وی «البُلدان» و «مُشاکَلةُ الناس لِمجالِهم» میباشد. او همانند اجدادش میل به شیعه داشت و کاتبِ دربار عباسیان بود. سال وفات او را ۲۸۴ یا این که ۲۹۲ق آدرس حسینیه نصرت مشهد دانسته‌اند.[مستلزم منبع]

قسمت‌های کتاب
تاریخ یعقوبی از دو قسمت یا این که جلد ساخته شده میباشد. قسمت ابتدا به تاریخ قبل از اسلام و نصیب دوم به تاریخ اسلام میپردازد.

نصیب در آغاز
محتوا
در نصیب ابتدا کتاب، که با ماجرا آفرینش شروع گردیده، سرگذشت پیامبران از انسان تا عیسی و بعد از آن تاریخچه‌ای از پادشاهان و ملت‌ها و مملکت‌های عالم آمده رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.

یعقوبی در فصل «ملوک عجم» به فرهنگ وتمدن اساطیری و تاریخ جمهوری اسلامی ایران باستان پرداخته و درباره نظام کشورداری و سلسله مراتب دولتی ساسانیان داده ها ارزشمندی داده میباشد.[۱]

منابع نصیب اولیه
منابع همگانی: یعقوبی در ذکر تاریخ پیامبران از قرآن مجید و منابع اسلامی و کتاب مقدس یهودیان و مسیحیان مثلا انجیل‌های چهارگانه نقل و اقتباس شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد نموده است.[۲]
منبع منحصر تاریخ بنی اسرائیل: منبع عمده مطالب مرتبط با بنی اسرائیل در‌این کتاب، به باور برخی، بعداز کتاب مقدس، کتابی به اسم غار گنجینه‌ها میباشد.[۳]
منبع منحصربه‌فرد تاریخ جمهوری اسلامی ایران باستان: منبع یعقوبی درباره ی تاریخ کشور ایران باستان و عصر ساسانی یک‌سری کتاب بوده میباشد که عبارتند از:
گاهنامگ پهلوی بوده که خویش قسمتی از کتاب بزرگتری به اسم آئین نامک بوده میباشد.
خوذای نامگ(خداینامگ)، تاریخ قانونی ساسانیان، از سایر منابع یعقوبی میباشد.[۴]
به دلیل به کار گیری این کتاب از منابع اصیل مذکور، تاریخ یعقوبی از دیرین‌ترین و مهمترین منابع برای آشنایی عصر ساسانیان به شمار می‌رود.[۵]

شیوه نقل مطالب و کتابت
یعقوبی در تاریخ نگاری طریق‌ای معتدل داشته و اطلاعاتی که داده، مثلا خطبه‌ها و وصایای سیاسی و اخلاقی و طومار‌های قانونی[۶] ظریف و گاه مخصوص میباشد.[۷]

وی در نقل مطالب، دو عمل عمده ایفا داده میباشد. مطالبی که با اصول عقائد اسلامی موافق خلا را نقل نکرده میباشد، خصوصا مطالبی که از کتاب غار گنجینه‌ها در وصف بنی اسرائیل نقل نموده است.[۸]

همینطور او هرگاه از تاریخ سیاسی اقوام داده ها کافی نداشته، تاریخ فرهنگی آن‌ها را آورده میباشد.[۹]

یعقوبی در تاثیر خود بعضا مباحث جغرافیایی را نیز مطرح کرده[۱۰] و به گاه‌شماری اهل ایران و رومی نیز اعتنا نماد داده میباشد.[۱۱] وی در بیان تولد عیسی(ع) و میلاد و بعثت و وفات فرستاده اسلام و شروع زمان هرمورد از خلفای اسلامی، اطلاعاتی نجومی داده میباشد. این داده ها برگرفته از منجِّمانی همانند محمد بن موسی خوارزمی (درگذشت ۲۳۲ق) و ماشاءالله یهودی (درگذشت ۲۰۰ یا این که ۲۰۵ ق) میباشد.[۱۲]

قسمت دوم
محتوا
جلد دوم تاریخ یعقوبی به تاریخ اسلام تخصیص دارااست. نخست مجلد، تفصیل معاش فرستاده اسلام از به دنیاآمدن تا بعثت، مسافرت، غزوات، سفیران عرب، کاتبان و همسران نبی آمده میباشد.

تفصیل رویدادهای دوران اولیه جانشینان نبی، یعنی ابوبکر و قدمت و عثمان و امام علی و امام حسن(ع)، سوژه آجل میباشد. یعقوبی در گزارش مسافرت حجة الوداع به معرفی امام علی(ع) از سوی فرستاده(ص) تحت عنوان جانشین بعداز خویش در غدیر خم اشاره نمود و پاراگراف معروف فرستاده درباره امام علی(ع) را نقل نموده است:فمن كنت مولاه، فعلي مولاه، اللهم وال اینجانب والاه و عاد اینجانب عاداه. [۱۳] او به مناسبت بیان وفات ائمه، خلاصه‌ای از سرگذشت و سخنان آن‌ها‌را تا امام علی النقی(ع) آورده میباشد.[۱۴] یعقوبی خلال حافظه کردن از امام علی(ع) و منزلت وی و فضیلت ها اهل بیت، درباره شخصیت ابوطالب، حدیث غدیر و حدیث ثقلین، ماجرای سقیفه بنی ساعده، خلفای در آغاز و امام حسن(ع)، طلحه و زبیر و زبیریان صحبت گفته میباشد.[۱۵].

آن گاه به روزگار حکومت خلفای اموی و عباسی به ترتیب تاریخ به حکومت وصال آنها تا رویدادها ۲۵۹قمری پرداخته شد‌ه‌است. تاریخ عباسیان در حدود یک پنجم کتاب را مشتمل بر می شود، چنانکه مسعودی[۱۶] در کتاب تاریخش (مروج الذهب) از کتابی با تیتر تاریخ «در خبر‌ها عباسیان و جز وی» خاطر کرده که احتمالاً همین قسمت از تاریخ یعقوبی میباشد.[۱۷]

طریق
طرز یعقوبی در نصیب دوم، استیناف در احادیث و تعیین آنهاست. وی، برخلاف مورّخان اخباری مانند طبری، سلسله سندها احادیث را ارائه نکرده میباشد. بلکه بعداز پژوهش و توجه در خبر‌ها راویان و سیره نویسان و مورّخان و تفاوت‌های آن‌ها، گزارشی جامع از خبرها و احادیث ارائه کرده است.[۱۸] یعقوبی در پیشگفتار این جلد، علاوه بر معرفی منابع این نصیب، شماری از راویان و اخباریان و نسب شناسان دارای شهرت سده دوم و سوم را مذکور میباشد.[۱۹]

برخورد‌ها و عواقب
تخریب بقیع به دست وهابیان برخورد‌هایی را از سوی عالمان بلاد متفاوت اسلامی به‌دنبال داشت:

عکس العمل عالمان و تألیف اثر ها
قسمتی از طومار علما به احمدشاه قاجار بوسیله سید محمد بهبهانی و اعتراض به مبادرت وهابیان در تخریب قبور ائمه بقیع: «اصلی ترین امری که مردم همسایه مرزوبوم از شاه دوستداشتنی خویش مترصدند تعظیم شعائر دینیه و رفع اختلال اسلامیه و تصدیق مقدسات مذهبی میباشد... با یک دلی پرخون و قلبی آسیب دیده درانتظار سود اقدامات ملوکانه و ترمیم مقبره مقدسه و تسکین جراحات وارده حسینیه نصرت مشهد هستیم.»

تخریب اماکن مسلمان ها، و به خصوص تخریب بقیع، عکس العمل سید ابوالحسن اصفهانی و عبدالکریم حائری یزدی، از بزرگان حوزه علمیه نجف و قم را برانگیخت و به تعطیلی دروس حوزه و بازار منتهی شد.[۳۸] محمد خالصی‌زاده، و سید حسن معلم نیز به تخریب بقیع عکس العمل نماد دادند و خواهان عکس العمل قاطع با عامل ها تخریب قبور اماکن مقدس شدند.[۳۹] سید حسین طباطبایی قمی، معروف به آیت‌الله قمی نیز مثلا مراجع شیعه بود که تا سال‌ها بعد از تخریب قبور بقیع، در ادامه نوسازی قبور ائمه در بقیع بود و وزارت خارجه کشور‌ایران برای تأمین مراد او، به رای زنی با دولت ایالات متحده عربی سعودی پرداخت.[۴۰]امام خمینی نیز نافهمی و کج‌روی را برهان تخریب قبور اولیا آفریدگار در بقیع دانسته میباشد.[۴۱] محمدحسین کشف کننده‌الغطاء، در طومار‌ای خطاب به عبدالله بن بلیهد، حکم کننده‌القضات وهابیان، خلال ذکر مراتب یقین شیعه ها به توحید، او‌را به گفتگوی علمی فراخوانده و عدم پاسخگویی را به‌منزله ضعف دلیل آدرس حسینیه نصرت مشهد دانسته میباشد.[۴۲]

سید محسن امین، درپی تخریب اماکن مقدس اسلامی به حجاز مسافرت کرد و به تألیف کتاب کشف الارتیاب پرداخت تا وهابیت، تاریخ آن و اقدامات آنها را گستردن دهد.[۴۳] کتاب نام برده همینطور مشمول ذکر اعتقادات وهابیان و مطالبی در رد عقاید آنها میباشد و با تیتر تاریخچه عیب گیری و تحقیق وهابی‌ها، به فارسی ترجمه گردیده‌است.[۴۴] محمدجواد بلاغی نجفی در رساله رد الفتوی بهدم قبور الائمة فی البقیع، به عیب گیری مبانی درنگ وهابیان درباره تخریب اماکن مقدس پرداخت[۴۵] و در کتاب دیگری با تیتر دعوة(دعوی ) الهدی الی الورع فی الأفعال و الفتوی، به فتوای تخریب مقبره‌های متبرکه برخورد آرم اعطا کرد.[۴۶] همینطور شاعران بخش اعظمی، ناخرسندی خویش را از تخریب قبور بقیع، در پوسته شعر ذکر رزرو حسینیه نصرت مشهد کرده‌اند.[۴۷]

محمدجواد بلاغی نجفی در کتاب الردَ علی الوهابیة، با اعتماد به احادیثی از نبی اسلام(ص)، امام علی(ع)، امام درستگو(ع) و...، و نیز با متکی بودن به سنت متداول در بین مسلمانها از صدر اسلام، به ردّ عقاید وهابیت در این مورد پرداخته و روایات آیتم استناد آن‌ها را غیرمرتبط با غرض آن‌ها دانسته میباشد؛ چرا‌که به گفته بلاغی، در روایات گزینه استناد وهابیان، ساختن بناهایی مانند دیوار، بر روی قبرها ممنوع گردیده، خیر بناهایی که قبرها را شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد دربرمی‌گیرند.[۴۸]

اورده شده که وهابیان اولیه گروهی بوده‌اند که با توکل بر ایده ها فقاهتی، ضریح‌های بزرگان مذهبی را ویران کرده‌اند. با این اکنون، در مواقعی افرادی جز وهابیان نیز با اعتماد بر وجود کتاب‌هایی در ملامت خلفا در بانک مقبره بقیع، به‌دنبال تخریب بقاع‌های این گورستان برآمدند، ولی چیره نشدند.[۴۹]

شماری از فقیهان شیعه، درباره بایستگی ساختن دوباره ضریح‌های بقیع، فتوا صادر کرده‌اند؛[۵۰] از آن پاراگراف، محمد فاضل لنکرانی، ناصر مکارم شیرازی، و لطف‌الله صافی گلپایگانی، کوشش برای نوسازی قبور ائمه در بقیع را واجب یا این که واجب کفایی دانسته و سید علی حسینی سیستانی، از مراجع تبعیت شیعه آن را روا خوانده میباشد.[۵۱]

طومار علما به احمدشاه قاجار به وسیله سید محمد بهبهانی و اعتراض به مبادرت وهابیان در تخریب قبور ائمه در بقیع
اقدامات مردمی و دولتی
بعداز وقوع تخریب بقیع، مسلمان ها بومی در نقاط متفاوت اتحاد جماهیر شوروی کهن، و همینطور مسلمانانی از کشورهای ترکیه، افغانستان، چین و مغولستان، با ارسال پیام‌هایی خواهان مراقبت و حراست از اماکن مقدس در مکه و مدینه شدند.[۵۲]

در سال ۱۳۰۴ش، دولت کشور ایران با صدور بیانیه‌ای، روز شنبه ۱۶ صفر ۱۳۴۴ق (۱۴ شهریور ۱۳۰۴ش) را عزای همگانی اظهار کرد[۵۳] و به این ترتیب، عموم در طهران به برگزاری مراسم عزاداری پرداختند.[۵۴] برخی منابع، از برگزاری اجتماعی یک‌سری ده‌هزار نفره در نزدیکی دروازه دولت طهران خبر داده‌اند که در اعتراض به اهانت وهابیان به اماکن مقدس مدینه برپا گردیده بود.[۵۵]

دولت جمهوری اسلامی ایران در اقدامی دیگر، در ۱۱ اسفند ۱۳۰۴ش، با پشت گرمی به نگرانی از امنیت حجاج، مهاجرت به حجاز را ممنوع بیان کرد.[۵۶] در بیانیه قانونی دیگری که در نخستین تیر ۱۳۰۵ش از سوی دولت کشور ایران صادر شد، جسارت به بقعه متبرکه بزرگان آیین در بقیع، موجب تأثر و عزاداری مؤمنان دانسته گردیده و با یاد آوری عدم پایبندی دولت ایالات متحده عربی به دوری از بی‌احترامی به عقاید مسلمان‌ها، دعوت ابن سعود را برای کمپانی در مجمع همگانی حجاز،‌ رد کرد[۵۷] و به‌این‌شکل به رسمیت شناختن دولت ایالات متحده عربی سعودی را نپذیرفت.[۵۸] با این هم اکنون، بعداز آنکه دولت ایالات متحده عربی سعودی در سال ۱۳۰۷ش با ارسال طومار‌ای به کشورهای اسلامی و به عنوان مثال دولت کشور‌ایران، مسئولیت تأمین امنیت حاجیان را عهده دار شد،[۵۹] در خرداد ماه ۱۳۰۸ش، مراودات دربین دولت کشور ایران و ایالات متحده عربی شروع شد[۶۰] و در سود ممنوعیت قانونی حج بعداز ۴ سال برداشته شد.[۶۱]

سروده لطف‌الله صافی گلپایگانی از مراجع تبعیت درباره تخریب بقیع:

خوش آن باد‌ملایم که میاید از کنار بقیع
خوشا هواى سرازیر‌نصیب و مُشکبار بقیع
ملائکه ز زمین میبرند سوى فردوس
براى غالیه‌ حوریان غبار بقیع
اگر‌که طورِ تجلّى ز صحت می‌طلبى
بیا به باغ روحانى دیار بقیع
ایا که غیرت آئین دارى و ولایت آل
ببار خون، عوض اشک در کنار بقیع
حاد کرد ستم، مشهد چهار امام
کز آن شرف به سما یافت خاکسار بقیع
قیام بایستی و مردانگى و همّت و اراده
که بر طرف نماید این احوال ناراحت کننده بقیع
وگر نه عدد نشود انقطاع دست استعمار
عالم شیعه بود زار و دل فکار بقیع
حرامیان به بقاع تا که حکم دهنده‌اند رواست
که مسلمین همگی باشند شرمسار بقیع
درود بی‌حد و بسیار بر پیمبر و آل
سلام وافر و بی‌پایان تقدیم بقیع
ز حافظه مرقد ویران اولیاى آفریدگار
مدام «لطفى صافى» میباشد بی‌قرار بقیع[۶۲]

سروده ریاضی یزدی ملک‌الشعرای آستان حضرت معصومه (درگذشت:۱۳۶۱ش):

ای پردیس برین و دارِ درود
ای زمین بقیع برتو درود
عنبری یا این که عبیری یا این که عودی
هرچه هستی پردیس موعودی
ای بقیع ای پردیس روی زمین
خاکی و رفیعتر از فردوس برین
صَدف و لبریز زِ سیرتکامل سیرتکامل گهر
فرش و از بام اسمان فراتر
چه نگین ها که زیب سینۀ توست
چه گهرها که درخزینۀ توست...
گرچه این سینه ها مدینۀ ماست
قبر آنها باطن سینۀ ماست
ظواهر قبر تا حاد بود
دل ما شیعه ها کباب بود
هر غباری زِ خاک برخیزد
همگی درچشم شیعه ها ریزد
این تمامی شکوه از ریاضی وجود ندارد
هرکه را چشم‌ام راضی وجود ندارد[۶۳]

اَبومُسلم خُراسانی (کشته‌گردیده در ۱۳۷ق) داعی پر اسم و رسم بنی‌عباس که در سال ۱۲۹ هجری علیه بنی‌امیه قیام کرد. وی از شعار الرضا اینجانب آل محمد به کارگیری میکرد به همین ادله تنی چند از شیعه‌ها با وی همیاری کردند. قیام ابومسلم از مرو استارت شد و به خلافت سلسله بنی‌عباس و کشته‌شدن مروان بن محمد، واپسین خلیفه اموی، در مصر انجامید. وی بعد والی خراسان شد و در سال ۱۳۷ق به امر منصور، دو‌مین خلیفه عباسی، به جهت بیم از توان‌دریافت کردنِ وی حسینیه نصرت مشهد کشته شد.

درباره معاش و شخصیت ابومسلم، ماجرا‌های متفرق و گاه متناقضی وجود داراست. وی در نوجوانی با داعیان بنی‌عباس در کوفه آشنا شد و در سال ۱۲۹ هجری به امر ابراهیم بن محمد، امام عباسی برای تبلیغ به خراسان رفت. ابومسلم دو طومار به امام راستگو(ع) نوشت و از وی برای پذیرفتن خلافت دعوت کرد، البته امام راستگو(ع) نپذیرفت. وی بعد از سقوط بنی‌امیه، با اشخاص و قیام‌های متمایلِ به امام درستگو(ع) و علویان خلق تندی داشت و آنها را سرکوب آدرس حسینیه نصرت مشهد کرد.

معاش و نسب
قصه‌ها درباره تاریخ و زادگاه، پدر و مادر و تبار ابومسلم متفرق و متناقض میباشد. در بعضا از این گزارش‌ها پشتیبانی منفی یا این که مثبت دارا هستند که بیان شده از سوی معارضان ابومسلم مانند بنی‌عباس، و نیز بوسیله هوا داران وی یا این که معارضان بنی‌عباس به وجود آمده میباشد.[۱] سال ولادت وی میان ۱۰۰ تا ۱۰۵ق(۷۲۴م) تقریب زده گردیده، و ۱۳۷ق(۷۵۵م) سال مرگ وی نقل شده میباشد. در بعضی منابع، اسم اورا ابراهیم‌بن‌ختکان و لقب‌اش را ابواسحاق رزرو حسینیه نصرت مشهد گفته‌اند.
[۲] در مکان دیگری، او‌را ابراهیم‌بن‌عثمان نامیده‌اند.[۳] بعضا مورخان تبار اورا پارسی دانسته و نام او را بهزادان‌بن‌بَنداد هُسر درج شده و داعیه گردیده که بنداد، بابا ابومسلم، بعداز مسلمان شدن، اسم خویش را به عثمان تغییر‌و تحول اعطا کرد.[۴] هم‌اینگونه نقل شده در دیدار ابومسلم با ابراهیم‌بن‌محمد، امام عباسی، ابراهیم از وی منظور که لقب و اسم خویش را به ابومسلم عبدالرحمان بن مسلم تغییر‌و تحول دهد تا خوب بتواند کار نماید.[۵] شهرهای پوشنگ (مجاورت هرات)، کوفه و اصفهان تحت عنوان محل تولد ابومسلم تصویب شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گردیده‌اند.[۶]

بابا ابومسلم در بیشتر متن ها تاریخی، عرب یا این که از موالیان عرب معرفی گردیده است.[۷] بعضا منابع، بابا ابومسلم را مستقر یکی روستاهای اصفهان دانسته‌اند که دهقانی می کرد.[۸] وی بعد به سرویس ادریس بن مَعقل عِجلی درآمد و اندکی پیش یا این که بعداز به دنیاآمدن ابومسلم درگذشت.[۹] زمان کار ابومسلم به طور همزمان با امامت حضرت جعفر راست گو(ع)(امامت: ۱۴۸-۱۱۴ق) و خلافت هُشام‌بن‌عبدالملک (خلافت: ۱۲۵-۱۰۵ق)، وَلید‌بن‌یَزید(۱۲۶-۱۲۵ق)، یزیدبن‌ولید(شش ماه ۱۲۶ق)، ابراهیم‌بن‌ولید(۱۲۷-۱۲۶ق)، مَسرازیر‌بن‌محمد(۱۳۲-۱۲۷ق)، سَفّاح (۱۳۶-۱۳۲ق) و منصور (۱۵۸-۱۳۶ق) بود.[۱۰]

ابومسلم در شعبان ۱۳۷ق به فرمان منصور عباسی، خلیفه دوم بنی‌عباس کشته شد. بیان شده منصور، به جهت بدگمانی، هراس از کودتا و نافرمانی ابومسلم، اورا کشت.[۱۱]

عَبدالرّحمن بن عمرو بن مُلْجَم مُرادی دارای شهرت به إبن مُلْجَم مُرادی از خوارج نهروان و آدم کش علی بن ابی طالب(ع)، امام نخستین شیعه‌ها، میباشد. ابن ملجم بعداز به خلافت وصال علی(ع)، با وی بیعت کرد، در نزاع جمل در کنار وی جنگید و بعداز نزاع صفین و نقطه نهایی حکمیت، به خوارج پیوست. وی در پیکار نهروان با علی(ع) نزاع کرد و از کم اشخاص بازمانده از این پیکار بود. تا اینکه در سحر ۱۹ رمضان، فرق حضرت علی(ع) را در محراب مسجد کوفه شکافت و امام علی(ع) بعداز دو روز بر تاثیر ضربه وی به شهید شدن رسید. به نقل دارای اسم و رسم، ابن ملجم، در ۲۱ رمضان با یک ضربت چاقو قصاص شد. او سازه بر احادیث اهل بیت(ع) در میان شیعه ها به «اَشقَی الاَولّینَ وَ الآخرین» و «اشقی الاشقیاء» حسینیه نصرت مشهد آوازه داراست.

تولد و نسب
از تاریخ میلاد ابن ملجم خبری گزارش نشده، ولی گفته‌اند او، نا آگاهی را فهم و شعور نموده است.[۱] ابن سعد نسب اورا از اعراب حِمیری و از قوم و قبیله منظور معرفی می‌نماید که با بنی‌جبله از قوم کنده هم عهد و پیمان آدرس حسینیه نصرت مشهد بودند.[۲]

بعضی نیز اورا از تَجوب، یک کدام از قبایل حمیری و هم‌قسم بستگان منظور خوانده‌اند[۳] و بلاذری تجوب را جد ابن ملجم دانسته رزرو حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۴][یادداشت ۱]

علت ابن ملجم در قتل امیرمؤمنان
درباره شهید شدن علی بن ابی طالب(ع) به دست ابن ملجم و علت آن، داستان‌های متفاوتی اورده شده میباشد.

ابن سعد، انتقام را علت قتل می داند و می‌نویسد:

درپی باخت خوارج در نهروان، سه بدن از آن‌ها، عبدالرحمن بن ملجم، برک بن عبدالله تمیمی و عمرو بن بکیر تمیمی در مکه گرد آمدند و بعد از رایزنی بر آن شدند که به طور همزمان، علی(ع)، معاویه و عمرو بن عاص را بکشند. عبدالرحمن کشتن علی (ع) را پذیرفت و به کوفه آمد و با یارانش از خوارج دیدار کرد. او در مواجهه زن زیبارویی به اسم قَطام دختر شجنة بن عدی به وی دل ناکامی و از وی خواستگاری کرد. قطام که بابا و برادرش در نهروان مقتول بودند، این سفارش را عهده دار شد و یکی‌از وضعیت وصلت را کشتن علی (ع) قرار اعطا شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد کرد.[۶]
ابن اعثم کوفی، عشق و علاقه ابن ملجم به قطام را ادله بر قتل امیرمؤمنان بیان کرده و می گوید:

بعداز مبارزه نهروان و قبل از وصال علی(ع) به کوفه، ابن ملجم به کوفه وارد شد و خبر کشته شدن خوارج را به طرفدارانشان بخشید. وی در کوفه به زنی به اسم قطام دختر اضبع تمیمی دل شکست و از وی تقاضای تزویج کرد. سازه بر این نقل، عبدالرحمن در آن شب در منزل قطام به راز موفقیت و شراب نوشید و مست زمین خورد و زیرا بانگ اذان صبح برخاست، قطام اورا بیدار کرد و به مسجد کوفه ارسال کرد و آخر و عاقبت زیرا علی(ع) خواست در رکعت دوم به سجده رود، چاقو ابن ملجم بر سرش فرود آمد.[۷]
ز گند زیرمیزی خوران عالمی قرینِ بدیست
که می‌باشد مضمون‌ رشوت به پارسی بدگند
چنانکه زاده ملجم برای وصل قطام
فروخت خون علی را به نیم شکرخند
[۸] سازه بر منابع، ابن ملجم مرادی در سحر ۱۹ رمضان سال ۴۰ هجری قمری با چاقو آلوده و کثیف به زهر، فرق حضرت علی(ع) را در محراب مسجد کوفه شکافت.[۹]

لعن فرشتگان
در روایتی از امام درستگو (ع) آمده زمانی که ابن ملجم ضربت خویش را بر رمز امام علی(ع) فرود آورد، مانند به عبارتی ضربت بر صورتی از آن حضرت که در افق بود، نقش بست. و فرشتگان هر صبح زود و شامگاه آن شکل را زیارت می‌کنند، و بر ابن ملجم لعنت می‌فرستند.[۱۰] در متن‌ها فقاهتی از ابن ملجم تحت عنوان «اشقی الاشقیا» و «اشقی الآخرین» « اشقی الاولین والآخرین» حافظه گردیده‌است. [۱۱]در روایتی نبی آفریدگار (ص) به امام علی اظهار کرد ای علی چه کسی در خاندان ثمود شقی ترین عموم بود؟ علی جواب اعطا کرد آن که شتر باتقوا را پی‌کرد. فرستاده پرسید شقی ترین فرد درین امت چه کسی است؟ امام علی اعلام کرد پروردگار و پیامبرش داناترند نبی جواب دادکسی که تو‌را بکشد شقی‌ترین فرد درین امت میباشد. [۱۲][یادداشت ۲]

نقد ها و منتقدان
اذهان و اعمالی زیرا فرقه‌گرایی،[۸۵] مناقب‌تراشی برای مشایخ،[۸۶] روش معاش خانقاهی (عزلت‌گرایی[۸۷] و رخنه‌ دانش[۸۸]) و عوارض آن (اباحه‌گرایی،[۸۹] پرخوری،[۹۰] پشمینه‌پوشی[۹۱] و گدایی[۹۲]) برای مثال نقد ها منتقدان تصوف بر طریقت برشمرده گردیده‌است. همینطور، فراگیری‌های خاص خانقاهی، غناء، سماع و قرار دادن طریقت و واقعیت در مقابل شریعت، از سایر مفاد نقد برشمرده گردیده‌است.[۹۳] بعضی بزرگان و دانشمندان صوفیه را از او‌لین منتقدان بعضی آداب طریقت حسینیه نصرت مشهد دانسته‌اند.[۹۴]

عبدالحسین زرین‌کوب (۱۳۰۱-۱۳۷۸ش)، ادیب و متفحص تصوف، نقدها ابوالفرج بن جوزی (۵۱۱ -۵۹۷ق)، دانا و مفسر حنبلی‌، بر طریقت را پر‌نور‌ترین نقدها اهل‌سنت بر طریقت دانسته‌ میباشد.[۹۵] ابن‌جوزی اکثری از آداب طریقت، برای مثال سماع و غناء، را از اثاثیه فریب شیطان قلمداد نموده است.[۹۶] ابن‌تیمیه، از سایر عالمان سنی مخالف طریقت دانسته گردیده است.[۹۷] وی نقدهایی را متوجه بینش‌هایی زیرا ملامتیه، شاذلیه و رفاعیه آدرس حسینیه نصرت مشهد نموده است.[۹۸]

از دید برخی، هرچند موفق صوفیان طریقت خویش را به ائمه(ع) می رسانند، فی مابین مذهبها اسلامی، شیعه‌ها امامی بیشترین نقد ها را بر طریقت وارد کرده‌اند.[۹۹] روضه خوان اثر گذار عقاید بعضا دیدگاه‌ها را عیب گیری نموده است.[۱۰۰] مولف شیعی تبصرة العوام آداب طریقت را موجب بی‌دانشی، بی‌فقاهتی، دون‌همتی، حرام‌خواری و بی‌بندوباری دانسته میباشد.[۱۰۱] علامه حلی اعمالی زیرا سماع و غناء را عبادت اهل طریقت دانسته و عیب گیری نموده است.[۱۰۲] رزرو حسینیه نصرت مشهد بیان شده که

در روزگار صفویه و قاجاریه، فشار فقیهان شیعه بر طریقت شدت بیشتری گرفت.[۱۰۳] به گزارش منابع، درین زمان اثر ها فراوانی در رد تصوف نگاشته شد که قسمتی از نقدهای آنان معطوف به طریقت و آداب آن میباشد؛[۱۰۴] مثلا این اثرها می‌اقتدار به عمدة المقال فی بی دینی اهل الضلال[۱۰۵] از حسن فرزند متفحص کَرَکی، حدیقة الشیعه[۱۰۶] منسوب به مقدس اردبیلی، الاثناعشریة فی رد علی الصوفیه[۱۰۷] از روحانی حر عاملی، خیراتیه از محمدعلی بهبهانی.[۱۰۸] در اثر ها برخی عالمان شیعه که خویش میل به عرفان نظری داشتند عیب گیری طریقت برجسته‌خیس دانسته شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گردیده‌است؛[۱۰۹] عده ای زیرا ملاصدرا[۱۱۰] و سود کاشانی.[۱۱۱]

کتابی درباره نگرش‌های شیعی در جمهوری اسلامی ایران که منبعی جامع درین زمینه خوانده گردیده است.[۱۱۲]
بعضا معتقدند که از اوایل قرن چهاردهم قمری حمله به تصوف بوسیله فقیهان شیعه کاستی یافت.[۱۱۳] با این هم اکنون در‌این عصر، اثراتی در عیب گیری طریقت به وسیله عالمان شیعه نگاشته شد؛ اثراتی زیرا کشف الاشتباه در کج‌روی اصحاب خانقاه[۱۱۴] از ذبیح‌الله محلاتی و عارف و صوفی چه میگویند؟[۱۱۵] نگاشته جواد تهرانی. طریقت و طریقت‌گرایی گزینه عیب گیری روشنفکران و تجدیدنظرطلبانی نظیر احمد کسروی[۱۱۶] و ابوالفضل برقعی قمی[۱۱۷] نیز بوده میباشد.[۱۱۸]

کتاب‌شناسی
برای مثال اثر ها نگاشته‌گردیده درباره طریقت می‌اقتدار به موردها پایین اشاره نمود:

جلوه‌های معنویت در عالم اسلام (نگرش‌های عرفانی)، تیم مقاله ها به ویراستاری سید حسین نصر.
تصوف و طریقت نگاهی تاریخی، ترجمه مدخل تصوف و طریقت دایرة المعارف اسلام، انتشارات حکمت.
شریعت طریقت و واقعیت، غلامرضا سلیم، انتشارات دریچه.
نگرش‌های، شیعی کشور‌ایران (ذهبیه، نعمت اللهیه و خاکساریه)، ریشارد گراملیش، انتشار نامک.
پانویس
نصر، «اصول و مبانی تصوف»، ص۳؛ سلیم، شریعت طریقت و واقعیت، ۱۳۸۰ش، ص۴۷.
زرین‌کوب، بها ارثیه صوفیه، ۱۳۴۴ش، ص۱۲۴؛ ژوفروا، «ماهیت و صورت‌گیری اصطلاح طریقت در حوزه تصوف»، ۱۴۱.
گولپینارلی، تصوف در يکصد سوال و جواب، ۱۳۸۰ش، ص۲۵؛ نصر، «اصول و مبانی تصوف»، ص۳.
محمد بن منور، اسرار التوحید، ۱۳۸۶ش، ج۱، ص۳۱۳؛ نجم‌الدین کبری، فوائح الجمال، دار سعاد الصباح، ص۱۷۶.
استعلامی، فرهنگنامه تصوف و عرفان، ۱۳۹۸ش، ج۲، ص۱۲۵۹.
قشیری، ترجمه رساله قشیریه، ۱۳۷۴ش، ص۱۲۷.
مولوی، مثنوی معنوی، ۱۳۷۳ش، ص۶۳۹.
یوسف‌پور، انتقاد صوفی، ۱۳۸۰ش، ص۷۸.
سعدی، گلستان سعدی، ۱۳۸۶ش، ص۲۶۶-۲۶۷.
نصر، «مداقه معنوی پیدایش و پیشرفت سلسله‌های صوفیه»، ص۴۹-۵۰؛ استعلامی، فرهنگنامه تصوف و عرفان، ۱۳۹۸ش، ج۲، ص۱۲۵۹.
شیمل، تصوف، ۱۴۰۱ش، ص۹۵.

حرام و بدعت بودن قمه‌زنی
آیت‌الله خامنه‌ای
«قمه‌زنی مرتبط با آیین و یا این که یک تکان سوگواری وجود ندارد و مطلقا بر خلاف و یک بدعت میباشد و سوای شک وتردید آفریدگار به جاری ساختن آن راضی وجود ندارد و من نیز از هر که تظاهر به قمه‌زنی می‌نماید، قلباً راضی حسینیه نصرت مشهد نیستم.»[۱۵]
آیت‌الله خامنه‌ای در خرداد ماه سال ۱۳۷۳ش خلال سخنرانی برای گروهی از روحانیان شیعه، از بعضی از طرز‌های سوگواری به‌ویژه قمه‌زنی نقد کرده و آن را نوعی بدعت شمرد.[۱۶]

ارث‌بردن زن از کلیه اموال شوهر
از دید آیت‌الله خامنه‌ای، زن از بها اموال غیرمنقول شوهر نیز ارث می برد. وی این حیث را در سال ۱۳۸۶ش در عده گروهی از زنان اظهار کرد.[۱۷] این لحاظ در مقابل حیث فقیهانی میباشد که معتقدند زن تنها از اموال منقول شوهر ارث آدرس حسینیه نصرت مشهد میبرد.[۱۸]

مجوز اعتکاف در غیر مسجد جامع
آیت‌الله خامنه‌ای اعتکاف در غیر مسجد جامع را به قصد رجا روا میداند. مبنی بر حیث وی در کشور‌ایران در غیرمساجد جامع نیز اعتکاف برگزار رزرو حسینیه نصرت مشهد می گردد.[۱۹]

مقصود از تهاجم فرهنگی، اشراف بر ملت‌هاست
نوشته‌ی‌علمیٔ اساسی: تهاجم فرهنگی
از لحاظ آیت‌الله خامنه‌ای تهاجم فرهنگی، هجومی آگاهانه از سوی اقتدار‌های استعماری برای از در بین بردن تمدن دیگر ملت‌ها و احاطه بیشتر بر آن‌هاست.[۲۰] از اولیه هشدارهای وی در زمان رهبری به تهاجم فرهنگی تخصیص داشت[۲۱] از حیث وی تهاجم فرهنگی در کشور‌ایران از زمان رضاشاه آغاز شد و انقلاب اسلامی آن را متوقف کرد. این تهاجم از مجال نبرد عراق علیه کشور ایران از راز دریافت شد و معاند از این شیوه در صدد ضربه‌زدن به نظام جمهوری اسلامی شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۲۲]

حرمت توهین به مقدسات اهل‌سنت
نوشته‌ی علمیٔ اساسی: فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهل‌سنت
آیت‌الله خامنه‌ای توهین به مقدسات غیرشیعیان را روا نمی‌داند.[۲۳] وی در سال ۱۳۸۹ش بعداز نشر سخنان یاسر الحبیب علیه عایشه همسر نبی(ص)، با صدور فتوایی توهین به مقدسات و بزرگان بقیه مذهبها مثلا همسران پیامبران را حرام اذعان کرد.[۲۴]

حرمت تشکیل داد و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای
نوشته ی علمیٔ اساسی: فتوای حرمت تشکیل داد و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای
آیت‌الله خامنه‌ای ایجاد کرد و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای و دیگر سلاح‌های کشتار جمعی را تهدیدی علیه بشریت و حرام میداند. فتوای وی درباره حرمت ایجاد کرد و به‌کارگیری سلاح هسته‌ای در جواب به ادعای اسرائیل بر پایه ی تصمیم کشور‌ایران بر تشکیل داد سلاح هسته‌ای مطرح شد.[۲۵] این فتوا به طور قانونی در اولیه «کنفرانس در بین‌المللی خلع سلاح و عدم رواج سلاح‌های هسته‌ای» در ۱۳۸۹ش در کشور ایران تلاوت شد.[۲۶]

جنبش‌های انقلابی در کشورهای عربی از متاع بیداری اسلامی میباشد
نوشته‌علمیٔ اساسی: بیداری اسلامی
پس از وقوع جنبش‌های انقلابی و کودتا‌ها علیه تعدادی حکومت عربی در کشورهای تونس، مصر، بحرین، لیبی و یمن در سال ۱۳۸۹ش که سبب به سقوط بعضی از حاکمان این کشورها شد، آیت‌الله خامنه‌ای این جنبش‌ها را بیداری اسلامی نامید.[۲۷] در رسانه‌ها این تکان‌ها فصل بهار عربی نامیده شدند.[۲۸]

مخصوص نبودن جهاد در بُعد نظامی
از لحاظ آیت‌الله خامنه‌ای جهاد اختصاصی به جهاد نظامی (مبارزه) وجود ندارد و مشتمل بر هر نوع رویا رویی با معاند و خنثیٰ‌کردن نقشه‌های وی می‌گردد.[۲۹] ازاین‌رو وی این نظر را دارد که جهاد نیز مانند مبارزه بعدها متفاوت سیاسی، فرهنگی، رسانه‌ای[۳۰] و اقتصادی[۳۱] دارااست.

لزوم تبیین برای خنثیٰ‌کردن وسوسه‌های معاند
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: جهاد تبیین
از لحاظ آیت‌الله خامنه‌ای جهاد تبیین به معنای اعمال‌دادنِ فعالیت علمی و تحقیقی، کلام‌زدن و تبیین نمودن برای رویارویی با معاند و از دربین بردن وسوسه‌های اوست.[۳۲] وی این اصطلاح را، اولیه‌توشه در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۵ش به‌شغل موفقیت[۳۳] و در سال‌های آنگاه به تبیین آن پرداخت.[۳۴]

اقتصاد مقاومتی، منش‌حلی برای اشتباهات اقتصادی کشور‌ایران
نوشته ی علمیٔ مهم: اقتصاد مقاومتی
بعداز تشدید تحریم‌های بعضی کشورهای اروپایی علیه جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله خامنه‌ای بر استعمال از اقتدار داخلی کشور ایران تحت عنوان راهکاری برای خنثیٰ‌کردن تحریم‌ها تأکید کرد.[۳۵] بر تاثیر تأکیدهای وی کلمه اقتصاد مقاومتی وارد ادبیات سیاسی کشور ایران شد.[۳۶]

ملاک حرام بودن غنا و موسیقی
از حیث آیت‌الله خامنه‌ای غنا بر دو سیرتکامل حلال و حرام میباشد؛ غنائی حرام میباشد که مشمول فسخ بوده[۳۷]و لهوی و منحرف‌کننده عن سبیل‌الله باشد.[۳۸] همینطور، هر آهنگی که بشر را به سمت بی‌مبالاتی به آیین، به سمت گناه و بی‌اعتنایی به واجب و تکلیف فقاهتی بکشاند را موسیقی حرام می داند.[۳۹]

زیست علمی
ابوالقاسم خویی سال ۱۳۳۰ق در ۱۳ سالگی، یار با برادرش عبدالله خویی به بابا خویش در نجف پیوست.[۱۰] وی شش سال به علم آموزی مقدمات و سطح های بهتر حوزه پرداخت و بعد از آن ۱۴ سال در درس استادان علم ها گوناگون برای مثال فقه و اصول کمپانی کرد. از این فی مابین، چنان‌که خویش وی در معاش‌طومار خودنوشت آورده، بیشترین به کار گیری را از محمدحسین نائینی و محمدحسین غروی اصفهانی داشته حسینیه نصرت مشهد میباشد.[۱۱]

اساتید و اذن اجتهاد
سیدابوالقاسم خویی، خلال آنکه به گفته خویش، از محمدحسین نائینی و محمدحسین اصفهانی بیشترین به کار گیری علمی را برده و عصر‌ای بدون نقص از دانش اصول و بعضی کتاب‌های فقاهتی را از آن ها آموخته، از اساتید دیگری مثلا روحانی الشریعه (درگذشته ۱۳۳۸ق)، مهدی مازندرانی (درگذشته ۱۳۴۲ق) و آقا ضیاء عراقی[۱۲] نیز خاطر آدرس حسینیه نصرت مشهد نموده است.

برخی دیگر از استادان خویی عبارتند از محمدجواد بلاغی نجفی در دانش حرف، عقاید و تعبیر و تفسیر، سید ابوتراب خوانساری در دانش رجال و درایه، سید ابوالقاسم خوانساری ریاضی (درگذشت: ۱۳۸۰ق) در دانش ریاضی ها، سید حسین بادکوبه‌ای در فلسفه و عرفان و همینطور رزرو حسینیه نصرت مشهد سید علی حاکم.[۱۳]

سیدابوالقاسم در حین زمان علم آموزی خویش در حوزه علمیه نجف، با سید محمدهادی میلانی (درگذشته ۱۳۹۵ق)، سید محمدحسین طباطبایی (درگذشته ۱۴۰۲ق)، سید صدرالدین جزایری، علی‌محمد بروجردی (درگذشته ۱۳۹۵ق)، سید حسین خادمی و سید محمد حسینی همدانی مباحثه شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد می‌نموده است.[۱۴]

خویی در سال ۱۳۵۲ق از بخش اعظمی از استادان حوزه علمیه نجف اذن اجتهاد اخذ نموده است؛ محمدحسین نائینی، محمدحسین غروی اصفهانی، آقا ضیاء عراقی، محمدحسین بلاغی، میرزا علی آقا شیرازی، و سید ابوالحسن اصفهانی از این گزاره‌اند.[۱۵]

مرجعیت
شروع مرجعیت خویی به روشنی معین وجود ندارد، البته بخش اعظمی از منابع، شروع بدون شوخی مرجعیت او‌را بعد از درگذشت بروجردی دانسته و تأکید کرده‌اند که بعد از درگذشت سید محسن طباطبائی حکیم، خویی مخصوصاً در عراق، مرجع بلندتر شناخته میشد[۱۶] و مقام مرجعیت وی دربین شیعه‌ها کشور‌ایران هم اصلی گزارش گردیده‌است.[۱۷] خویی، به عنوان مثال مراجعی دانسته گردیده که فی مابین اکثر شیعه ها، اعم از عرب و غیرعرب، نفوذ چشمگیری داشته میباشد.[۱۸]

۱۴ نفر از مجتهدین نجف به عنوان مثال صدرا بادکوبه‌ای، سید محمدباقر صدر، سید محمد روضه خوان، مجتبی لنکرانی، موسی زنجانی، یوسف کربلائی، سید یوسف حکیم، و سید جعفر مرعشی اعلمیت خویی را اعلام کردند.[۱۹] سید موسی صدر از سوی مجلس اعلای اسلامی شیعه‌ها لبنان، خویی را مرجع اعلم معرفی کرد.[۲۰]

درس دادن

درس دادن خویی در مسجد الخضراء نجف
ابوالقاسم خویی در ضمن علم آموزی در حوزه علمیه نجف، به درس دادن هم سرگرم بوده و به نقل از منابع متفاوت، هر کتابی را که می‌آموخته، آن را درس دادن می‌نموده است.[۲۱]

بعد از درگذشت محمدحسین غروی نائینی و محمدحسین غروی اصفهانی، مجلس درس سید ابوالقاسم خویی و محمدعلی کاظمی خراسانی، از درس‌های اساسی نجف گزارش گردیده و بر این پایه، بعداز درگذشت کاظمی خراسانی، مجلس درس خویی، از مجالس پر اسم و رسم حوزه درسی نجف معرفی گردیده‌است.[۲۲] چنان‌که خویی در معاش‌طومار خودنوشت آورده، در علاوه بر سال‌های وقتگیر درس دادن، جز در روزهای بیماری و مسافرت، هیچ‌گاه دست از یاد دادن شاگردان خود نکشیده میباشد.[۲۳] وی کلاً ۷۰ سال به درس دادن دروس سطح و بیرون در حوزه نجف پرداخته و مبنی بر منابع، مجاورت پنجاه سال، مجلس درسی اسم‌آوری در حوزه علمیه نجف را ذمه ‌دار بوده و طلابی از کشور‌ایران، هند، افغانستان، پاکستان، عراق، لبنان و برخی کشورهای دیگر، در درس وی حاضر می‌گردیده‌اند.[۲۴]

خویی، یک عصر بدون نقص درس بیرون فقه و شش زمان درس بیرون اصول فقه را به شاگردان خویش آموختن اعطا کرد. وی همینطور در یک زمان کوتاه به درس دادن تعبیر و تفسیر قرآن پرداخت.[۲۵]

مُتَشابهُ القرآن وَ مُختلفُه تعبیر موضوعی قرآن مهربان، تاثیر ابن شهر آشوب مازندرانی (متوفای ۵۸۸ق). درین تعبیر و تفسیر به آیه‌ها متشابه، آیه‌ها محتاج به توضیح و آیه‌ها گزینه اختلاف علما در موضوعات متفاوت پرداخته گردیده است. مؤلف، به جز ده سوره، از همه سوره‌های قرآن کریم و مهربان آیاتی را کسب نموده و به توضیح و تعبیر آن پرداخته حسینیه نصرت مشهد میباشد.

درباره مؤلف
نوشته‌ی‌علمیٔ مهم: ابن‌شهرآشوب
ابو عبدالله محمد بن علی بن شهر آشوب سَرَاو مازندرانی (۵۸۸ق) مشهور به ابن شهر آشوب و ملقب به «رشیدالدین» و «عزّالدین» از فقیهان، محدثان و عالمان تعالی شیعه در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری میباشد. او صاحب و مالک تألیفات بخش اعظمی نظیر المناقب و معالم العلماء آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.[مستلزم منبع]

پیشینه قضیه
دانش تعبیروتفسیر
تفسیرهای اساسی
شیعی تعبیر ابو الجارود • تعبیروتفسیر قمی • کتاب التفسیر (عیاشی) • تعبیروتفسیر التبیان • تعبیروتفسیر مجمع البیان • تعبیر الصافی • تعبیر و تفسیر المیزان
سنی تعبیروتفسیر جامع البيان (طبری) رزرو حسینیه نصرت مشهد • المحرر الوجیز (ابن عطیه) • تعبیر و تفسیر الجامع لأحكام القرآن (قرطبی) • تفسير القرآن العظيم (ابن كثير) • تعبیر و تفسیر جلالین (سیوطی)
رغبت‌های تفسیری
تعبیر و تفسیر تطبیقی • تعبیر علمی • تعبیر و تفسیر عصری • تعبیر تاریخی • تعبیر فلسفی • تعبیروتفسیر کلامی • تعبیر و تفسیر عرفانی • تعبیروتفسیر ادبی • تعبیر شرعی
شیوه‌های تفسیری
تعبیر قرآن به قرآن • تعبیروتفسیر روایی • تعبیر و تفسیر عقلی • تعبیر اجتهادی
روش‌های کتابت تعبیر و تفسیر
تعبیروتفسیر ترتیبی • تعبیر و تفسیر شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد موضوعی
اصطلاحات دانش تعبیر
اثاثیه نزول • ناسخ و منسوخ • سفت و متشابه • معجزه قرآن • جری و تطابق • مکی و مدنی

عنوان ها آیتم استیناف در قرآن بسیار فراوانند و ضمن تعبیروتفسیر و تأویل، عناوینی از قبیل: ناسخ و منسوخ، مَجازهای قرآن، اثاثیه النزول، غریب القرآن، اعراب قرآن، لغت ها قرآن، فضائل قرآن، دانش خواندن و تجوید و... هم تألیفاتی را به خویش تخصیص داده‌اند. یکی‌از موضوعات اصلی قرآنی زمینه سفت و متشابه میباشد.[مستلزم منبع]

در این باره او‌لین هر که دست به مداد برده حمزة بن حبیب زیات کوفی (درگذشت ۱۵۶ق)و از اصحاب امام درستگو(ع) میباشد که پر اسم و رسم به امام القّراء است.[مستلزم منبع] بعداز وی بقیه افراد نیز کتبی با اسم متشابه القرآن تألیف نمودند برای مثال:

ابو عبد و بنده الله محمد بن هارون‌ متوفی ۵۹۷ق.
حسن بن موسی نوبختی متوفی ۳۱۰ق.
محمد بن احمد عمیدی مالک تنقیح البلاغه متوفی ۴۳۳ق.
صدر المتألهین شیرازی متوفی ۱۰۵۰ق.[۱]
اسم کتاب
ابن‌شهرآشوب در کتاب، تصریح به «متشابه القرآن و مختلفه» می‌نماید ولی در معالم العلماء از این کتاب، با اسم «متشابه القرآن» خاطر می‌نماید.[۲] آقا والا تهرانی، افزون بر این اسم‌ها، «تأویل متشابهات القرآن» را نیز اسم میبرد.[۳]

علت کتابت
ازآنجاکه تأویل و بازرسی معانی آیه‌ها متشابه به طور گردآوری‌بندی و طبقه‌بندی گردیده در اثر ها گذشتگان نبوده و تنها در لابلای اثرها جمع‌ای از معتزله به‌این مسائل پرداخته گردیده و تنقیح و تحریر روشمند به خویش را می‌طلبد. از این رو مولف به‌این فرمان تلاش گماشت.[۴]

نحوه تألیف
طرز تفسیری مؤلف، در پژوهش آیه‌ها متشابه و پژوهش مفردات آیه ها و ارجاع آیه‌ها به آیه ها دیگر قرآن میباشد و گاهی نیز از شعر تحت عنوان شاهد نمونه به کارگیری نموده است.

مؤلف، جز ده سوره (شمس، علق، قدر، زمین لرزه، قارعه، عادیات، بعد از ظهر، همزه، فیل، قریش) از همه سوره‌های قرآن کریم ومهربان آیاتی را حصول نموده که به صورت بلاغی، تفسیری، تأویلی و ذکر اسباب و اثاث النزول به توضیح و تعبیر آن پرداخته میباشد.

مؤلف که خویش از اندیشمندان پررنگ شیعی میباشد درباره تردید ها وارده بر بعضی نشانه‌ها، آن را از روش حرف و عقاید شیعه به پاسخگویی پرداخته میباشد.

با دقت به تخصص مهم ابن شهرآشوب در زمینه‌ی حدیث و داستان، بیشترین تأکید وی بر احادیث بعدازظهر صحابه و تابعین میباشد. او از بعضی اصحاب زیرا ابن عباس، ابو سعید خدری، جابر بن عبدالله انصاری، ابن مسعود، ابوهریره و حذیفه و از تابعان نیز از مجاهد، ابو عبیده، سفیان بن عیینه، احمد بن حنبل، کلبی، ابو باتقوا و ابن جریح نقل می‌نماید.[۵]

محتوای کتاب

محمود شَلْتوت(۱۳۱۰-۱۳۸۳ق) معروف به روحانی شلتوت فقید و مفسر اهل سنت حنفی‌مذهب و از اساتید و رؤسای دانشکده الازهر در مصر بود. وی مدافع تخمین و از مؤسسان دارالتقریب دربین المذاهب الاسلامیة بود و فتوای مجوزِ فعالیت بر پایه ی مذهب شیعه را صادر کرد. کرسی درس دادن فقه مقارن و رابطه با علمای شیعه از سایر اقدامات تقریبی حسینیه نصرت مشهد وی بود.

حضور در انقلاب عموم مصر در سال ۱۹۱۹م، اعتراض به حادثه ۱۵ خرداد ماه در کشور‌ایران و مخالفت با مبادرت دولت کشور ایران در به رسمیت شناختن اسرائیل در سال ۱۳۲۶ش، از موضع‌گیری‌های سیاسی او به شمار آدرس حسینیه نصرت مشهد می‌رود.

معاش‌طومار
محمود شلتوت حنفی‌مذهب[۱] در سال ۱۳۱۰ق موازی با ۱۸۹۳م در یکی‌از نصیب‌های بحیره مصر دیده به جهان گشود. او در دانش کده اسکندریه تحصیلات خویش را آغاز و بعداز فراغت از علم آموزی در ۲۵ سالگی تحت عنوان مدرس درین دانشکده استارت به درس دادن کرد.[۲] شلتوت در سال ۱۹۱۹م هم زمان با انقلاب مصر با تایپ کردن مقاله ها و سخنرانی با عموم همدم شد.[۳] او در سال ۱۳۴۶ق به دعوت روضه خوان مصطفی المراغی مدیر وقت کالج الازهر به درس دادن در‌این دانش گاه سرگرم شد؛ البته بعداز گوشه‌گیری المراغی از سر گروهی الازهر به جهت اختلاف با دربار مصر، شلتوت نیز از درس دادن درین دانش کده گوشه گرفت و به وکالت در محاکم دینی پرداخت. روحانی شلتوت در سال ۱۳۵۵ق با برگشت روحانی مصطفی المراغی به دانش گاه الازهر مجدد به درس دادن فراخوانده شد. او در سال ۱۳۷۷ق بوسیله مدیر جمهور مصر تحت عنوان سر گروهی کالج الازهر برگزیده شد[۴] و تا مجال وفاتش در سال ۱۳۸۳ق در قاهره درین منصب رزرو حسینیه نصرت مشهد باقی ماند.[۵]

اقدامات تقریبی
بخشی از متن فتوای شلتوت در مجوز کار به فقه شیعه
«مدرسه جعفری پر اسم و رسم به مذهب امامی اثناعشری، مکتبی میباشد که از لحاظ دینیً تقلید از آن مانند تاسی از مدرسه‌های اهل سنت روا میباشد. شایسته میباشد مسلمان‌ها این واقعیت را دریابند و از تعصب ناحق و ناروایی که نسبت به مدرسه معینی دارا هستند، غربت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد گزینند.»[۶]

اعضای کمیته مرکزی دارالتقریب
روضه خوان شلتوت در مسئله تخمین و وحدت فی مابین مذهب‌ها اسلامی عمل‌هایی داشت که مهمترین آنان عبارت‌اند از:

شرکت کردن در تأسیس دارالتقریب فی مابین المذاهب الاسلامی: روحانی شلتوت به ملازمت و همراهی مصطفی المراغی، محمدتقی قمی، مصطفی عبدالرزاق و عبدالمجید سلیم جماعت تخمین مذهب‌ها اسلامی را با غرض وحدت در میان مذهب ها اسلامی در سال ۱۳۶۷ق در قاهره تأسیس کردند.[۷]
صدور فتوای تایید صلاحیت شغل مطابق مذهب شیعه: روحانی شلتوت در ۱۷ ربیع‌الاول سال ۱۳۷۸ق (۹ مهر ۱۳۳۷ش) با حضور نمایندگان مذهب ها متفاوت اسلامی فتوایی مبتنی بر مجوز تقلید از مذهب شیعه را صادر کرد.[۸] او در پاسخ استفتایی درباره‌ی قرار دادن مکاتب شیعه اثناعشری و زیدیه فی مابین مکاتب اسلامی، این نظر را دارد که اسلام در تبعیت از مدرسه خاصی مخصوص وجود ندارد و می‌اقتدار از یک مدرسه به مکاتب دیگر منتقل شد.[۹]
برای داده ها بیشتر، اینها را هم ملاحظه کنید: فتوای شلتوت در تایید صلاحیت فعالیت به فقه شیعه
رابطه با علمای شیعه: روضه خوان شلتوت برای تخمین میان شیعه و اهل سنت با عالمان شیعه رابطه برقرار کرد. طومار‌نگاری‌های وی با آیت الله بروجردی، مسافرت به کشور‌ایران و دیدار با آیت‌الله بروجردی و اقتدا در نماز جماعت به امامت محمدحسین کشف کننده الغطا در کنفرانس قدس به عنوان مثال این اقدامات بود.[۱۰]
تأسیس کرسی فقه مقارن: روضه خوان شلتوت با غرض بازرسی و بازرسی در فقه مذهبها اسلامی مبادرت به تأسیس کرسی فقه مقارن در کالج الازهر کرد.[۱۱] از سایر اقدامات تقریبی روضه خوان شلتوت تأسیس روزنامه رسالة الاسلام،[۱۲] تایپ کردن پیشگفتار بر تعبیر مجمع البیان از تفاسیر شیعه و برگزاری مراسم روز عاشورا در دانش کده الازهر بود.[۱۳]
مخالفت با تکفیر: روضه خوان شلتوت با تکفیر رهروان مذهب‌ها اسلامی مخالف بود. وی صلاح و نه مذهب‌ها اسلامی را درین می‌دانست که به مکان مشرک قرائت و تکفیر عموم، اهانت به روح بزرگان آئین و اطلاق بت به بارگاه شخصیت‌های گران قدر اسلام، می بایست اشخاص عوام و ناآگاه را باخبر کرد.[۱۴]
موضع ها‌ سیاسی
روحانی شلتوت نسبت به اتفاق ها سیاسی، به‌ویژه در عالم اسلام، حساس بود و موضع‌گیری‌هایی داشت، به عنوان مثال:

صدور اعلامیه درباره قیام ۱۵ خرداد ماه: شلتوت در قیام ۱۵ خرداد ماه در سال ۱۳۴۲ش در کشور ایران نسبت به دستگیری امام خمینی و کشته شدن گردآوری‌ای از عموم کشور‌ایران اعتراض کرد. وی در طومار‌ای از مسلمانها خواست که از علمای مجاهد جمهوری اسلامی ایران دفاع نمایند. همینطور طی تلگرافی از محمدرضا پاد شاه خواست که از تجاوز به «حریم روحانیت» خوداری نماید.[۱۵]
محکومیت به رسمیت شناختن اسرائیل: روحانی شلتوت در اعتراض به مبادرت دولت کشور‌ایران در به رسمیت شناختن اسرائیل در سال ۱۳۲۶ش، علاوه بر رد رابطه کشورهای اسلامی با اسرائیل، با تایپ کردن طومار‌ای به آیت الله بروجردی و آیت الله سید محسن حکیم این مبادرت دولت محمدرضا سلطان را محکوم کرد.[۱۶]

محمد بن محمد بن نُعمان پر اسم و رسم به روضه خوان مُفید (۳۳۶ق یا این که ۳۳۸ق ـ ۴۱۳ق) متکلم و عالم امامیه در قرن‌های چهارم و پنجم قمری بود. بیان شده روضه خوان موثر با تدوین دانش اصول فقه، روشی تازه در اجتهاد فقاهتی ارائه بخشید که رویه وسط‌ای بود در قبال دو طرز عقل‌گرایی افراطی و اکتفاکردن به احادیث فارغ از اعتنا به عقل. روحانی صدوق، ابن جنید اسکافی و ابن قولویه مشهورترین استادان روحانی موءثر بودند. روضه خوان طوسی، سید مرتضی، سید رضی و نَجاشی نیز از شاگردان دارای اسم و رسم وی به شمار میروند. المُقنِعَة در دانش فقه، اوائل المقالات در علم سخن و الاِرشاد در گستردن‌درحال حاضر‌ امامان شیعه مشهور‌ترین اثرها روضه خوان اثرگذار شمرده حسینیه نصرت مشهد گردیده‌اند.

تبار و معاش
محمد بن محمد بن نعمان[۱] در ۱۱ ذی‌القعده سال ۳۳۶ق [۲] یا این که ۳۳۸ق [۳] در عُکبَری قربت بغداد چشم به جهان آدرس حسینیه نصرت مشهد گشود.[۴]

پدرش کار معلمی داشت و به این جهت روضه خوان اثر گذار به «ابن المُعَلِّم» پر اسم و رسم بوده میباشد. عکبری[یادداشت ۱]و بغدادی نیز دو کنیه دیگر وی می باشند.[۵] در امر ملقب‌شدن به موءثر هم گفته‌اند: در مناظره‌ای که با علی بن عیسی رُمانی دانشمند معتزلی (درگذشت:۳۸۴ق) داشت توانست استدلالات طرف مقابل را فسخ نماید؛ بعداز آن رُمانی اورا «اثرگذار» رزرو حسینیه نصرت مشهد خواند.[۶]

در منابع تاریخی دو فرزند برای موثر مذکور میباشد؛ یکی از ابوالقاسم علی و دیگری دختری که اسمش در منابع نیامده و همسر ابویعلی جعفری بوده میباشد.[۷]
روضه خوان اثر گذار در دوم یا این که سوم ماه رمضان سال ۴۱۳ق درگذشت.[۸] روضه خوان طوسی، ازدحام عموم از تمامی مذهبها برای نماز گزاردن و گریستن در مرگ او‌را بی‌سوابق تعریف نموده است.[۹] وی چندین سالی در منزل‌اش مدفون بود و آن گاه به سوی مقابر قریش، مجاورت قبر امام جواد(ع) در بقعه کاظمین شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد منتقل شد.[۱۰]

خصوصیت‌های اخلاقی
گفته‌اند روضه خوان اثر گذار بسیار صدقه می‌اعطا کرد، فروتن بود، بسیار نماز می خواند و روزه می‌گرفت و جامه خشن بر بدن می کرد؛ تا آنجا که او را «روضه خوان مشایخ الصوفیه» (معلم استادان صوفیان) خواندند.[۱۱] ابویعلی جعفری داماد او، گزارش نموده است که وی شب‌ها معدود می‌خوابید و بیشتر وقتش صرف استیناف و نماز و خواندن قرآن و یا این که درس دادن می شد.[۱۲] در طومار‌ای که امام فرصت(ع) برای روحانی اثرگذار نوشته، اورا با عنوان ها مانند: اَلاَخُ السَّمشاهده کرد (اخوی پایدار و راست) و وَلیِّ رشید، دوست با اخلاص در آئینِ معبود، واصل به جايگاه اعتقادوباور به منزلتِ اهلبیت، خطاب نموده است.[۱۳][یادداشت ۲]

تحصیلات
اثرگذار قرآن و علم ها مقدماتی را نزد بابا یادگرفت. آنگاه برای ادامه علم آموزی همدم بابا، به بغداد رفت و از محدثان، متکلمان و فقهای پررنگ شیعه و سنی به کار گرفت.[۱۴]

روضه خوان صدوق (درگذشت ۳۸۱ق)، ابن جنید اسکافی (درگذشت۳۸۱ق)، ابن قولویه (درگذشت۳۶۹ق)، ابوغالب زراری (درگذشت۳۶۸ق) و ابوبکر محمّد بن قدمت جعابی (درگذشت۳۵۵ق) از مشهورترین استادان شیعی وی بوده‌اند.[۱۵]

روحانی اثرگذار نزد حسین بن علی بصری مشهور به جُعَل از اساتید بلندمرتبه معتزله و ابویاسر دانش آموز متکلم نامی ابوالجیش بلخی دانش حرف یادگرفت. وی همینطور به توصیه ابویاسر در مجلس درس علی بن عیسی رُمّانی دانشمند پر اسم و رسم معتزلی کمپانی کرد.[۱۶]

او از حدود ۴۰ سالگی سر کردگی شیعه‌ها را در فقه، حرف و حدیث ذمه ‌دار شد و در پناه از عقاید شیعه، با علماء دیگر مذهبها مناظره می کرد.[۱۷]

رده علمی

بقعه روضه خوان اثر گذار در مقبره کاظمین
روحانی طوسی در کتاب الفهرست، موثر را شخصی تیزفهم و حاضرجواب و پیشتاز در علم‌های صحبت و فقه معرفی نموده است.[۱۸] ابن ندیم از موءثر با عبارت مدیریت متکلمان شیعه حافظه کرده، در دانش حرف بر دیگر افراد مقدم دانسته و بی‌همتا تعریف نموده است.[۱۹] به گفته ذهبی از محدثان اهل‌سنت (درگذشت: ۷۴۸ق)، روحانی موءثر تمامی کتاب‌های معارضان شیعه را محافظت بوده میباشد.[۲۰]

روضه خوان موثر را نماینده مدرسه کلامی بغداد و پررنگ‌ترین شخصیت آن شمرده‌اند که به عیب گیری درنگ‌های مدرسه کلامی قم می‌پرداخت.[۲۱] آورده شده مدرسه فکری بغداد در روضه خوان اثر گذار به نقطع ی عطف رسید.[۲۲] آورده شده روضه خوان اثر گذار، خیر عقل‌گرای افراطی بود و خیر حدیث‌گرای افراطی، بلکه او، رویکردی اعتدالی و اواسط داشت.[۲۳]

روحانی موءثر شاگردان اکثری رشد بخشید که بعضی از آنها علماء صاحب و مالک‌اسم شیعه بوده‌اند. اشخاص تحت برای مثال آن‌ها می باشند:[۲۴]

سید مرتضی (درگذشت۴۳۶ق)
سید رضی (درگذشت۴۰۶ق)
روضه خوان طوسی (درگذشت۴۶۰ق)
نجاشی (درگذشت۴۵۰ق)
سلَّار دیلمی (درگذشت۴۶۳ق)
ابوالفتح کراجکی (درگذشت۴۴۹ق)
ابویعلی محمّد بن حسن جعفری (درگذشت۴۶۳ق).[۲۵]
آیت الله خامنه‌ای مجتهد و محقق تاریخ اسلام:
«روحانی موءثر در سلسله علمای امامیه، صرفا یک متکلم و دانا سرآمد و پر رنگ وجود ندارد، بلکه بالاتر از این، او مؤسس و سرحلقه جریان علمیِ رو به تکاملی میباشد که در دو حرفه حرف و فقه، تا امروز در حوزه های علمی شیعه امتداد یافته میباشد و با وجود بر کنار نماندن از تأثرات تاریخی و جغرافیایی و مکتبی، خصوصیت های اساسی و خطوط سیاسی آن همچنان پابرجا باقیمانده میباشد. روحانی موثر نقش مؤثر و انتخاب کننده ای در ثبت نام‌و‌نشان جداگانه مدرسه اهل بیت علیهم السلام ، نهاد‌ گذاری صورت و پوسته علمی درست برای فقه شیعه، آفرینش طریق عده منطقی بین عقل و نقل در فقه و صحبت داشت»

منبع: پیام به کنگره‌ی جهانی هزاره‌ی روضه خوان موءثر

تألیفات
نوشته‌علمیٔ اساسی: فهرست اثرها روضه خوان موثر
روضه خوان موءثر اثرها زیادی کتابت کرد که بر طبق فهرست نجاشی تعداد آن ها ۱۷۵ کتاب و رساله میباشد.[۲۶] نقل شده نیمی از این اثر ها درباره امامت میباشد.[۲۷] دارای شهرت‌ترین تاثیر روضه خوان موءثر در دانش فقه، المُقنَعَة، در دانش حرف، اوائل المقالات و در گستردن درحال حاضر‌نگاری امامان، الاِرشاد میباشد.[۲۸]

تیم اثر ها مکتوب روحانی اثر گذار در گروه‌ای چهارده جلدی با تیتر مُصَنَّفات روحانی اثر گذار منتشر گردیده است. این موسسه در سال ۱۳۷۱ش، برای برگزاری کنگره جهانی روحانی اثرگذار منتشر شد.[۲۹]