مهدی حائری یزدی (۱۳۰۲ ـ ۱۳۷۸ش) فیلسوف و عالم شیعه و مدرس فلسفه، سخن و فقه در دانش گاههای کشورایران، ایالات متحده و انگلیس. وی قبل از انقلاب اسلامی کشور ایران، سرپرست مکتب سپهسالار طهران بود. او انجمن اسلامی دانشجو یان کانادا و ایالات متحده را تأسیس حسینیه نصرت مشهد کرد.
حائری در زمان ابتدا وزیری محمد مصدق، عضو شورای بهتر فرهنگ وتمدن و بعداز انقلاب اسلامی کشورایران، برای بازه زمانی کوتاهی سفیر جمهوری اسلامی ایران در ایالات متحده بود. کتاب حکمت و حکومت و نیز گستردن اصول کافی (کتابهای عقل و جهل و توحید) از اثرها علمی اوست. «وکالت فردی مالکان مشاع» عقیده معروف وی در فقه سیاسی میباشد. مبتنی بر این عقیده، مرزوبوم ملک مشاع شهروندان آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.
تحصیلات
مهدی حائری یزدی، فرزند عبدالکریم حائری یزدی در سال ۱۳۰۲ خورشیدی در قم دیده به جهان گشود و تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در قم طی کرد و در ۱۳۱۵ش، تحصیلات علم ها فقاهتی را استارت کرد.[۱] او به موازات علم آموزی فقه و اصول، با جدیت به علم آموزی فلسفه پرداخت. او در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش در طهران درگذشت و در مقبره حضرت معصومه(س) در قم به خاک رزرو حسینیه نصرت مشهد ودیعه شد.[۲]
وی نزدیک به ۱۳۳۸ش، از طرف آیت الله بروجردی ، برای تبلیغ اسلام، به امریکا رفت، البته خیلی زود اخذ که بهاینخواسته می بایست با گویش و پندار غربی آشنا گردد؛ از این رو علم آموزی در حرفه فلسفه را در دانش کدههای ایالات متحده شروع کرد. او عصر مدرک کارشناسی را در دانش کده جرج تاون و زمان فوقمدرک کارشناسی را در میشیگان طی کرد و برای علم آموزی در عصر دکتری، به تورنتو (کانادا) رفت. وی درین زمان، ضمن علم آموزی، به درس دادن نیز اشتغال شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد داشت.
استادان
مهم ترین استادان مهدی حائری یزدی در فقه و اصول، کسانی زیرا سید محمد حجت کوهکمری، سید محمد تقی خوانساری و آیت الله بروجردی بودند. اساتید اساسی فلسفه وی نیز سید احمد خوانساری، امام خمینی و میرزامهدی آشتیانی بودند.[۳]
مهدی حائری همینطور در دروس عرفان نظری که امام خمینی به طور سری در منزل خویش برگزار می کرد کمپانی داشت. دراین کلاسها کتابهای فُصوص الْحِکَم و فتوحات مَکّیّه نوشته ابن عربی درس دادن می شد.[۴]
شغلهای علمی
سرپرستی مکتب سپهسالار
مهدی حائری یزدی بعداز فوت میرزامهدی آشتیانی، سرپرستی مکتب سپهسالار قدیم را که سازه بر وقفطوماراش، میبایست به شخصی حرفهای در علم ها سنجیده و منقول واگذار میشد، بر ذمه گرفت.
درس دادن
مهدی حائری یزدی در کشورایران، ایالات متحده و انگلیس درس دادن داشته میباشد. برخی از دروسی که او درس دادن نموده است، عبارتند از:
درس دادن فلسفه (برای مثال فلسفه دکارت و فلسفه مشاء) در دار التبلیغ اسلامی در سالهای ۱۳۴۴ و ۱۳۴۵؛
درس دادن الهیات، فلسفه و تفصیل اصول کافی در کالج الهیات دانش گاه طهران، در سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۸؛
درس دادن کفایه الاصول، اسفار و اشارات در مکتب سپهسالار (مکتب بهتر شهید مطهری)؛
درس دادن در راس پژوهش ها ادیان جهانی، متعلق به دانش کده هاروارد در سالهای ۱۹۶۴ و ۱۹۶۵؛
درس دادن فلسفه اسلامی و ادبیات فارسی در دانش کده مکگیل در سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۱؛
درس دادن فلسفه و فقه در دانشکده میشیگان در سالهای ۱۹۷۱ و ۱۹۷۲؛
درس دادن ادبیات فارسی (تاریخ بیهقی) در زمانٔ کارشناسی ارشد کالج تورنتو در سالهای ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵؛
درس دادن در مؤسسه پژوهش ها قرن ها وسطی متعلق به دانش کده تورنتو با تیتر تعلیمات بنیادین فلسفهٔ ابن سینا در سالهای ۱۹۷۵ و ۱۹۷۶؛
درس دادن در دانش گاه جرج تاون با تیتر مبادی عنصرها الهی در دولت ها اسلامی در سال ۱۹۷۹؛
درس دادن در دانش گاه تورنتو در مسئله
فلسفه خوی، در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰؛
درس دادن فلسفه در دانش کده ییل ـ دانش گاه دولتی نیویورک؛
درس دادن فلسفه تحلیلی در دانشکده آکسفورد؛
درس دادن فلسفه اشراق در کالج مونترال.[۵]
شغلهای سیاسی ـ اجتماعی
عضویت در شورای خوب فرهنگ وتمدن
حائری یزدی از سوی آیتاللّه بروجردی به پزشک مصدق، ابتداوزیر وقت، برای عضویت در شورای خوب فرهنگ و تمدن، معرفی شد و مصدق اورا تحت عنوان مجتهد جامعالشرایط شورای بهتر فرهنگ و تمدن، منصوب کرد.[۶]
تأسیس انجمن اسلامی در کانادا و ایالات متحده
مهدی حائری بعد از علم آموزی در حوزه علمیه قم و دریافت رتبه اجتهاد در دهه ۱۳۳۰ش به ایالات متحده رفت و انجمن اسلامی دانشجوها کانادا و ایالات متحده را تأسیس کرد که درستگو قطب زاده، مصطفی چمران و بعداز مدتی ابراهیم یزدی وارد آن شدند.[۷]
کاندیدای مجلس شورای ملی
حائری در سال ۱۳۳۲ش در انتخابات هفدهمین عصر مجلس شورای ملی نامزد نمایندگی یزد شد و در ائتلاف با دکتر معالج مرشد و موسوی زاده قرار گرفت که با باخت ائتلافشان به مجلس منش نیافت.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در واشنگتن
در اولیه روزهای بعداز انقلاب اسلامی، از طرف امام خمینی، سفیر کشورایران در واشنگتن شد، ولی خیلی زود از این منزلت استعفا کرد و در ۱۳۵۹ش به جمهوری اسلامی ایران رجوع.[۸]
سعی برای حل ماجرای گروگانگیری
مهدی حائری، بعداز استعفا از سرپرستی سفارت جمهوری اسلامی ایران در واشنگتن و در زمانه اقامت در ایالات متحده و در جریان گروگانگیری در سفارت ایالات متحده، سعی نافرجامی را برای نقطه پايان این داستان ایفا بخشید.[۹]
پندار سیاسی
نوشتهعلمیٔ اساسی: عقیده وکالت مالکان فردی مشاع
مهدی حائری یزدی با ارائه نقدی باطنفقهی به حکومت فقهی و عقیده ولایت دانا، از الگوی وکالتی حکومت و مشروعیت دموکراتیک دولت امان مینماید. وی در کتاب حکمت و حکومت به طرح عقیده وکالت مالکان فردی مشاع می پردازد. مبنی بر این عقیده، شهروندان نسبت به میهن خویش دارنده حق مالکیت مشاع میباشند و اداره مملکت به طور وکالتی به حکم دهنده واگذار میگردد.[۱۰] دراین طریقه، مشروعیت حکومت ناشی از وکالت عموم میباشد، خیر ولایت عالم.[۱۱]
عبدالله جوادی آملی در نوشتهیعلمی «سیری در مبانی ولایت دانا» به انتقاد این عقیده پرداخته[۱۲] و حائری در نوشتهعلمیای با تیتر «نقدی بر نوشتهیعلمی سیری در مبانی ولایت فقید» از نگرش خویش تامین نموده است.[۱۳] همینطور محمد مؤمن در کتاب «حکومت حکیمانه»[۱۴] و سید عباس حسینی قائممقامی در «اقتدار و مشروعیت»[۱۵] به انتقاد این عقیده پرداختهاند.
حائری در تعبیروتفسیر مباحث فلسفی همانند قابلیت خاص و موجبه سالبة المحمول با علامه طباطبائی اختلافاتی داشته که به طور سلسله نقدها و جوابها منتشر شدهاست.[۱۶]
در حوزه فلسفه عملی، حائری با استناد به آرای افلاطون، این نظر را دارد فلسفه عملی که به کارها ممکنالوقوع میپردازد و سیاست مدن را حرفه کشورداری میداند. از طریقه وی، حکومت بایستی بر اساس آگاهی خردمندانه باشد و مضمون حکومت ریشه در حکمت داراست. او بر این اعتقاد و باور میباشد که ماهیت حکومت، رئیس عادلانه میباشد خیر سلطه و تحکم.[۱۷]
اثر ها علمی
حکمت و حکومت
متن بی نقص خاطرات مهدی حائری
هرم هستی: تحلیلی از مبادی هستی شناسی تطبیقی
سیاستگری و سیاستاندیشی: معاش و درنگ سیاسی، مهدی حائری یزدی
دیدار با رفیقان
دانش کلی
جستارهای فلسفی (گروه مقالهها)
جستجوهای عقل نظری
جستجوهای عقل عملی: فلسفه اخلاق و رفتار
تفصیل اصول کافی: کتاب عقل و جهل، کتاب توحید
مهدی حائری یزدی (۱۳۰۲ ـ ۱۳۷۸ش) فیلسوف و عالم شیعه و مدرس فلسفه، سخن و فقه در دانش گاههای کشورایران، ایالات متحده و انگلیس. وی قبل از انقلاب اسلامی کشور ایران، سرپرست مکتب سپهسالار طهران بود. او انجمن اسلامی دانشجو یان کانادا و ایالات متحده را تأسیس حسینیه نصرت مشهد کرد.
حائری در زمان ابتدا وزیری محمد مصدق، عضو شورای بهتر فرهنگ وتمدن و بعداز انقلاب اسلامی کشورایران، برای بازه زمانی کوتاهی سفیر جمهوری اسلامی ایران در ایالات متحده بود. کتاب حکمت و حکومت و نیز گستردن اصول کافی (کتابهای عقل و جهل و توحید) از اثرها علمی اوست. «وکالت فردی مالکان مشاع» عقیده معروف وی در فقه سیاسی میباشد. مبتنی بر این عقیده، مرزوبوم ملک مشاع شهروندان آدرس حسینیه نصرت مشهد میباشد.
تحصیلات
مهدی حائری یزدی، فرزند عبدالکریم حائری یزدی در سال ۱۳۰۲ خورشیدی در قم دیده به جهان گشود و تحصیلات ابتدایی و دبیرستان را در قم طی کرد و در ۱۳۱۵ش، تحصیلات علم ها فقاهتی را استارت کرد.[۱] او به موازات علم آموزی فقه و اصول، با جدیت به علم آموزی فلسفه پرداخت. او در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ش در طهران درگذشت و در مقبره حضرت معصومه(س) در قم به خاک رزرو حسینیه نصرت مشهد ودیعه شد.[۲]
وی نزدیک به ۱۳۳۸ش، از طرف آیت الله بروجردی ، برای تبلیغ اسلام، به امریکا رفت، البته خیلی زود اخذ که بهاینخواسته می بایست با گویش و پندار غربی آشنا گردد؛ از این رو علم آموزی در حرفه فلسفه را در دانش کدههای ایالات متحده شروع کرد. او عصر مدرک کارشناسی را در دانش کده جرج تاون و زمان فوقمدرک کارشناسی را در میشیگان طی کرد و برای علم آموزی در عصر دکتری، به تورنتو (کانادا) رفت. وی درین زمان، ضمن علم آموزی، به درس دادن نیز اشتغال شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد داشت.
استادان
مهم ترین استادان مهدی حائری یزدی در فقه و اصول، کسانی زیرا سید محمد حجت کوهکمری، سید محمد تقی خوانساری و آیت الله بروجردی بودند. اساتید اساسی فلسفه وی نیز سید احمد خوانساری، امام خمینی و میرزامهدی آشتیانی بودند.[۳]
مهدی حائری همینطور در دروس عرفان نظری که امام خمینی به طور سری در منزل خویش برگزار می کرد کمپانی داشت. دراین کلاسها کتابهای فُصوص الْحِکَم و فتوحات مَکّیّه نوشته ابن عربی درس دادن می شد.[۴]
شغلهای علمی
سرپرستی مکتب سپهسالار
مهدی حائری یزدی بعداز فوت میرزامهدی آشتیانی، سرپرستی مکتب سپهسالار قدیم را که سازه بر وقفطوماراش، میبایست به شخصی حرفهای در علم ها سنجیده و منقول واگذار میشد، بر ذمه گرفت.
درس دادن
مهدی حائری یزدی در کشورایران، ایالات متحده و انگلیس درس دادن داشته میباشد. برخی از دروسی که او درس دادن نموده است، عبارتند از:
درس دادن فلسفه (برای مثال فلسفه دکارت و فلسفه مشاء) در دار التبلیغ اسلامی در سالهای ۱۳۴۴ و ۱۳۴۵؛
درس دادن الهیات، فلسفه و تفصیل اصول کافی در کالج الهیات دانش گاه طهران، در سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۸؛
درس دادن کفایه الاصول، اسفار و اشارات در مکتب سپهسالار (مکتب بهتر شهید مطهری)؛
درس دادن در راس پژوهش ها ادیان جهانی، متعلق به دانش کده هاروارد در سالهای ۱۹۶۴ و ۱۹۶۵؛
درس دادن فلسفه اسلامی و ادبیات فارسی در دانش کده مکگیل در سالهای ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۱؛
درس دادن فلسفه و فقه در دانشکده میشیگان در سالهای ۱۹۷۱ و ۱۹۷۲؛
درس دادن ادبیات فارسی (تاریخ بیهقی) در زمانٔ کارشناسی ارشد کالج تورنتو در سالهای ۱۹۷۴ و ۱۹۷۵؛
درس دادن در مؤسسه پژوهش ها قرن ها وسطی متعلق به دانش کده تورنتو با تیتر تعلیمات بنیادین فلسفهٔ ابن سینا در سالهای ۱۹۷۵ و ۱۹۷۶؛
درس دادن در دانش گاه جرج تاون با تیتر مبادی عنصرها الهی در دولت ها اسلامی در سال ۱۹۷۹؛
درس دادن در دانش گاه تورنتو در مسئله
فلسفه خوی، در سالهای ۱۹۷۹ و ۱۹۸۰؛
درس دادن فلسفه در دانش کده ییل ـ دانش گاه دولتی نیویورک؛
درس دادن فلسفه تحلیلی در دانشکده آکسفورد؛
درس دادن فلسفه اشراق در کالج مونترال.[۵]
شغلهای سیاسی ـ اجتماعی
عضویت در شورای خوب فرهنگ وتمدن
حائری یزدی از سوی آیتاللّه بروجردی به پزشک مصدق، ابتداوزیر وقت، برای عضویت در شورای خوب فرهنگ و تمدن، معرفی شد و مصدق اورا تحت عنوان مجتهد جامعالشرایط شورای بهتر فرهنگ و تمدن، منصوب کرد.[۶]
تأسیس انجمن اسلامی در کانادا و ایالات متحده
مهدی حائری بعد از علم آموزی در حوزه علمیه قم و دریافت رتبه اجتهاد در دهه ۱۳۳۰ش به ایالات متحده رفت و انجمن اسلامی دانشجوها کانادا و ایالات متحده را تأسیس کرد که درستگو قطب زاده، مصطفی چمران و بعداز مدتی ابراهیم یزدی وارد آن شدند.[۷]
کاندیدای مجلس شورای ملی
حائری در سال ۱۳۳۲ش در انتخابات هفدهمین عصر مجلس شورای ملی نامزد نمایندگی یزد شد و در ائتلاف با دکتر معالج مرشد و موسوی زاده قرار گرفت که با باخت ائتلافشان به مجلس منش نیافت.
سفیر جمهوری اسلامی ایران در واشنگتن
در اولیه روزهای بعداز انقلاب اسلامی، از طرف امام خمینی، سفیر کشورایران در واشنگتن شد، ولی خیلی زود از این منزلت استعفا کرد و در ۱۳۵۹ش به جمهوری اسلامی ایران رجوع.[۸]
سعی برای حل ماجرای گروگانگیری
مهدی حائری، بعداز استعفا از سرپرستی سفارت جمهوری اسلامی ایران در واشنگتن و در زمانه اقامت در ایالات متحده و در جریان گروگانگیری در سفارت ایالات متحده، سعی نافرجامی را برای نقطه پايان این داستان ایفا بخشید.[۹]
پندار سیاسی
نوشتهعلمیٔ اساسی: عقیده وکالت مالکان فردی مشاع
مهدی حائری یزدی با ارائه نقدی باطنفقهی به حکومت فقهی و عقیده ولایت دانا، از الگوی وکالتی حکومت و مشروعیت دموکراتیک دولت امان مینماید. وی در کتاب حکمت و حکومت به طرح عقیده وکالت مالکان فردی مشاع می پردازد. مبنی بر این عقیده، شهروندان نسبت به میهن خویش دارنده حق مالکیت مشاع میباشند و اداره مملکت به طور وکالتی به حکم دهنده واگذار میگردد.[۱۰] دراین طریقه، مشروعیت حکومت ناشی از وکالت عموم میباشد، خیر ولایت عالم.[۱۱]
عبدالله جوادی آملی در نوشتهیعلمی «سیری در مبانی ولایت دانا» به انتقاد این عقیده پرداخته[۱۲] و حائری در نوشتهعلمیای با تیتر «نقدی بر نوشتهیعلمی سیری در مبانی ولایت فقید» از نگرش خویش تامین نموده است.[۱۳] همینطور محمد مؤمن در کتاب «حکومت حکیمانه»[۱۴] و سید عباس حسینی قائممقامی در «اقتدار و مشروعیت»[۱۵] به انتقاد این عقیده پرداختهاند.
حائری در تعبیروتفسیر مباحث فلسفی همانند قابلیت خاص و موجبه سالبة المحمول با علامه طباطبائی اختلافاتی داشته که به طور سلسله نقدها و جوابها منتشر شدهاست.[۱۶]
در حوزه فلسفه عملی، حائری با استناد به آرای افلاطون، این نظر را دارد فلسفه عملی که به کارها ممکنالوقوع میپردازد و سیاست مدن را حرفه کشورداری میداند. از طریقه وی، حکومت بایستی بر اساس آگاهی خردمندانه باشد و مضمون حکومت ریشه در حکمت داراست. او بر این اعتقاد و باور میباشد که ماهیت حکومت، رئیس عادلانه میباشد خیر سلطه و تحکم.[۱۷]
اثر ها علمی
حکمت و حکومت
متن بی نقص خاطرات مهدی حائری
هرم هستی: تحلیلی از مبادی هستی شناسی تطبیقی
سیاستگری و سیاستاندیشی: معاش و درنگ سیاسی، مهدی حائری یزدی
دیدار با رفیقان
دانش کلی
جستارهای فلسفی (گروه مقالهها)
جستجوهای عقل نظری
جستجوهای عقل عملی: فلسفه اخلاق و رفتار
تفصیل اصول کافی: کتاب عقل و جهل، کتاب توحید
سوالات مهم درباره حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای انتخاب، رزرو و برگزاری مراسم