در فرهنگ و تمدن فقهی و سیاسی و ارزشی ما انتظارات بلند بالایی متوجه مادرها میباشد. آنها تحت عنوان ادله اساسی تربیت نسل شناخته می شوند؛ البته چه طور زنان این توشه فرهنگی-تربیتی حسینیه نصرت مشهد را به دوش بکشند هنگامی که حتی درب اماکن عبادی به روی آن ها گشوده وجود ندارد؟
تیم اجتماعی خبرگزاری دانشجو_مرضیه انبری؛ زن به سمت مسجد تکان می کرد. لامپهای سبز مسجد در اولِ خیابان معین بودند. هنگامی وارد ایوان شد یک سری مرد کنار آبگینه در درحال حاضر وضو آدرس حسینیه نصرت مشهد به دست آوردن بودند. دخترش از وی جداگانه شد و بلند خاطرنشان کرد: «مادر، میرم وضو بگیرم ...» با نگاهش خیمه سپید گل گلی را دنبال کرد تا اینکه در راه و روش پله دستشویی زنانه دیگر آن را ندید. وارد آستانهی ورودی تالار شد و همانجا چشم به راه دخترش ماند. پیرزنی روی پلهها نشسته بود تا نفسی نو نماید. پیرزن بطری آبی رزرو حسینیه نصرت مشهد رنگ به یاروهمدم داشت و همانجا کنار جاکفشی وضو گرفت. یکدیگر را شناختند و درود و اوضاع پرسی کردند. پیرزن بیان کرد: «چه خبر از این طرفا؟» زن اعلامکرد: «دخترم روز گذشته خیر ساله شد، دوست داشت بیاد مسجد»؛ پبرزن همان طور که وضو میگرفت بیان کرد: «پای اینکه از پلههای وضوخونه زیر برم نداشتم؛ از طرفی هم دوست داشتم شب به دنیاآمدن مسجد باشم. کاش توهم با دخترت میرفتی ممکنه لباسشو تر کنه». دختر نوباوه از خط مش رسید با خیمه تر. مادرش پاره شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد ای زمان ها تلخی کرد و خاطرنشان کرد: «برو بالا برای خودم و خودت جا بگیر و برای حاج خانم صندلی». زن دست پیرزن را گرفت و باهم از پله بالا رفتند، دنبال دخترش گشت و اورا مشاهده کرد که پا بلندی مینماید تا طبقه ذیل را نگاه نماید.
عبادتگاههای به طور تقریب تک جنسیتی
در مذهب تشیع، بجز مسجد اماکن دیگری نیز به خواسته اجرا مناسک عبادی یا این که اقامهی نماز آیتم استعمال قرار می گیرند. مسجد بارزترین محل برای اجرا فریضههای فقاهتی میباشد؛ البته تفکیک جنسیتی فرار ناپذیر درین اماکن موجب بروز بیعدالتیهایی گردیده است که نهایتا دور و برهای عبادی را تبدیل به فضایی مردانه مینماید. این در قوانینی میباشد که زنان اقبال بیشتری به مناسک مذهبی داراهستند. البته معماران، متولیان، روحانیت و حتی مسئولین ادارهی مساجد و ... نیازهای زنان خصوصا مادرها را در مواقع بخش اعظمی نادیده گرفتهاند. بروز و ظهور این نقص از معماری گرفته تا تجهیزات قابل مشاهده میباشد.
نصفهی زنانه مساجد، به دور از دسترس، خرد و نازیبا/ معماری فیزیکی_فرهنگی مردانه در اماکن مذهبی
بالانشینی لبریز دردسر زنان
ما پیشتر در سلسله گزارشات مادرها فقط به اشکال مشکلاتی که زنان و خصوصا مادرها برای به کارگیری از فضای شهری با آن مواجه می شوند اشاره کردیم. شاید به لحاظ رسد که مسئله به کار گیری از مساجد شمولیت متعددی ندارد؛ البته همین دستور نیز ناشی از اشکالات ساختاری و مدیریتی مساجد طی سالهای متمادی میباشد. به همین منجر دراین گزارش تصمیم گرفتیم ذکر کرد و گویی پیرامون اشکالات معماری و فرهنگی مساجد که قضیه طرد زنان را مهیا مینماید داشته باشیم. از این رو بیان کرد و گویی با پزشک معالج صالحه خدادادی، دکتری مطالعات زنان، دراین ارتباط داشتیم. حرف با ایرادات عینی مساجد استارت شد و در پایان به مسائل بدور از دیده نیز پرداخته شد. پزشک خدادادی حرفهای خویش را با بالانشینی لبریز دردسر زنان آغاز کرد و اذعان کرد: «موقعی که کودک بودم، حواسم بدین خلا که در حالتی که بخواهم تعداد متعددی پله را بالا بروم، برایم مشقت بار وجود ندارد. البته بعد از آن که شاهد تجربیات زیسته دور و بری ها شدم؛ دیدم که چه قدر در معماری مساجد این نکته نظر نشده میباشد. به گونه ای که اکثر خانمها مخصوصا پس از پا به سن گذاشتن، بیماریهای استخوانی و موردها شبیه را پیدا مینمایند.»
او با اشاره به ساختن مساجد دو طبقه، که معمولا زنان به طبقه بالا هدایت میگردند؛ اضافه کردند: «بعضا وقتها دیدم که خانمهای مسن، پلهها را بصورت نشسته بالا می روند. چرا عوض این که مساجد عمودی پهناور شوند، گسترشی مساجد به طور افقی نباشد؟ در واقع عوض اینکه خانمها از پلهها بالا بروند و در طبقات فراتر قرار بگیرند و اذیت شوند، در به عبارتی طبقه همکف و هم جوار آقایان قرار بگیرند. طبق لحاظ اکثریت فقها، خانمها می بایست موقع نماز پشت راز آقایان قرار بگیرند، البته آیا این پشت رمز قرار به چنگ آوردن که خودش به تنهایی مکان گفت و گو و مذاکره دارااست، به معنای این میباشد که امراض جسمانی زنان را بیشتر خواهد شد یا این که به نظر فشارهای روحی در حالیکه فرزندی به بغل دارا هستند و وسایل مرتبط با نماز و فرزندشان همراهشان میباشد اذیت شوند تا جایی که بگویند: عطایش را به لقایش بخشیدم و در منزل نماز میخوانم؟»
نصفهی زنانه مساجد، بدور از دسترس، خرد و نازیبا/ معماری فیزیکی_فرهنگی مردانه در اماکن مذهبی / مامان و نوباوه را از مناسک عبادی از حذف نکنیم
تشکیل داد مساجد با پیشفرض عدم حضور خردسالان
در خصوص تفاوتهای مرتبط با معماری ولی به نکات دیگری نظیر دسترسی به خدمتهای بهداشتی نیز طی رای زنی اشاره شد. تفاوتهایی از فرآورده اینکه مردان در اطراف بهداشتی تری در فضای گشوده و هم سطح تالار مسجد وضو می گیرند در حالی که زنان بازهم در مورد ها اکثری بایستی پلههای متعددی را به ذیل بروند و در گوشه و کنار بستهی پایین زمینی وضو بگیرند و سودای از فضای ایوان ندارند. البته نکته دارای اهمیت دراین باره این میباشد که زنی که به مسجد مراجعه مینماید چنانچه مامان باشد طبق انتظار جامعه مسئولیت فرزندان مدام و همگی جا با مادرها میباشد، پس مراجعه به اماکن مذهبی نیز از این قاعده استثنا ندارد. یعنی زنان به حادثه کودک ها به مسجد میایند؛ البته برای مثال در خدمتهای بهداشتی جایی برای به کارگیری غیر وابسته نوباوه سوای اینکه از مادرش امداد بگیرد یا این که جایی برای ردوبدل پوشک نوزاد نیست . از سویی علتای برای رفع این مسائل نیست، زیرا مسائلی میباشند که نهفته باقیماندهاند و صرفا مادرها از آن باخبر میباشند. دکتر معالج خدادادی با اشاره بهاین نوع مشکلها از بایستگی اصلاح معماری فرهنگی صحبت اعلامکرد و مطرح کرد: «ما در تمدن تربیتی مان حافظه ندادهایم که دستکم در فضای فارغ خانه، آقایان در حفظ فرزندان شرکت کردن بیشتری داشته باشند؛ نوباوهها را بغل نمایند یا این که این بابا باشد که کودک را به دستشویی میبرد. چرا در فضای مسجد، کودکهای خرد بیشتر با پدر ها نباشند؟ این پیشنهادی میباشد که ربطی به معماری ندارد و به فرهنگ و تمدن ما مربوط میباشد که متاسفانه ایراداتش به مراتب بیشتراز معماری میباشد.»
او شرح داد: «موردی آجل در ارتباط با مادرانی میباشد که با فرزند خرد خویش به مسجد میایند. توصیه این میباشد که در تمامی مراکزی که مادر ها با نوپاهای خرد خویش میروند، بتوانند فرزندان خویش را در مهد بچه قرار بدهند. اولین مخالفتی که تولیت مساجد ممکن میباشد بگیرد، این میباشد که هزینهی خیلی متعددی داراست. در حالی که مساجد میزان دارایی قابل توجهی اخذ مینمایند و امدادهای مردمی هم وجود دارااست، اما هنگام اختصاص منابع، به سیرتکاملای از منابع مالی به کارگیری مینمایند که مقتضیات زنانه را فراموش می شود. در حالتیکه نوپاها با پدرانشان به مسجد بروند، مردان و برای مثال امام جماعت و بقیه کسانی که در مسجد سمت دارا هستند، زودتر متوجه رفع این ایراد میگردند. ما عینی گرا هستیم و زمانی خلل پشت پرده میباشد و مردان صرفا صدای آن را میشنوند، این دستور سبب ساز آزار رسانی مستمع هم میگردد؛ در سود بعضا از شنوندگان ترجیح میدهند که خانمها کلا به مسجد نیایند؛ پس فضای مسجد به سمت مردانه شدن بیشتری میرود. این میباشد که میگویم ما نیاز به بازنگری در معماری فرهنگی داریم.»
مراسم محرم در حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای کامل حضور در مجالس عزاداری