مسجد، رده و آثار
بعضی از اصطلاحات شرعی، قبل از اسلام نیز به كار میرفتهاند و معانی گوناگونی داشتهاند، اما در اسلام به عبارتی اصطلاحات، معانی ویژهای به خویش گرفتهاند.مسجد و محراب از این واژگانند. در كتابهای لغت، معانی فراوانی برای این دو کلمه و واژه نقل شده میباشد. حسینیه نصرت مشهد
بازدید :
5137
مجال تقریبی تحقیق :
62 دقیقه
تاریخ : چهارشنبه 1396/11/11 ساعت 13:16
مضمون شناسی
برخی از اصطلاحات فقاهتی، قبل از اسلام نیز به كار میرفتهاند و معانی گوناگونی داشتهاند، البته در اسلام به عبارتی اصطلاحات، معانی ویژهای به خویش گرفتهاند.مسجد و محراب از این واژگانند. در كتابهای لغت، معانی فراوانی برای این دو واژه و کلمه اورده شده میباشد.
آدرس حسینیه نصرت مشهد
مسجد
مسجَد (به فتح جیم) به معنای پیشانی كه نشان سجده بر آن باقیمانده می باشد و هر یك از اندامهایی كه در هنگام سجده كردن با زمین تماس گیرد آمده هست.[1]
مسجد (به كسر جیم) به معنای محل و موضعی میباشد كه در آن جا سجده كنند و هر محلی كه در آن عبادت صورت بپذیرد و هم اینگونه مكان ویژهای كه برای برپا داشتن نماز وقف كنند. مكان عبادت مسلمانان، منزل پروردگار، منزلت سجود، مکان نماز قرائت و نمازگاه، از معانی مسجد به شمار می روند.[2] مسجد در اصطلاح مكانی است كه برای نماز و عبادت گزینش می گردد و احكام ویژهای داراست، برای مثال، توقف جنب و حائض در آن حرام میباشد، تمیز كردن آن مستحب و خوابیدن در آن مكروه میباشد. به این ترتیب، نمازخانههای مدارس و ادارهها و حسینهها كه در آن نماز می خوانند، ولی تحت عنوان مسجد انتخاب نشده، احكام مسجد را ندارند.
انگیزه اینكه رده نماز و عبادت، مسجد نامیده گردیده، این میباشد كه سجده از شریف ترین و اساسی ترین اركان نماز میباشد و در آن، بیش از سایر بخشهای نماز، انسان به پروردگار نزدیك می شود، پس، نام مكان را از سجده گرفتهاند و آن را محل پرستش و نماز نامیدهاند.
رزرو حسینیه نصرت مشهد
محراب
محراب از ماده حرب به معنای مبارزه می باشد. مسلمان ها می بایست این درس را مدام در مسجد بیاموزند كه برای خریداری کردن كمالات متبوع اسلام، راهی جز جهاد و پیکار با معاندان داخلی (هوای نفس و دسیسه شیطان) و فرنگی (معاندان اسلام و كافران) كه مدام در كمین آدم مؤمن نشستهاند و برای سرنگونی آنان نقشهها میكشند، نیست.
محراب در لغت بدین معنی آمده میباشد: بالا منزل و حجره بالای حجره، غرفه، صدر مجلس، پیشگاه، مقابل مقر، صدر اطاق، پیشگاه مجلس و شریف ترین موضع آن، مکان نشستن پادشاهان، مکان امام [جماعت] در مسجد، شریف ترین مکان در مسجد، طاق باطن مسجد كه به طرف قبله باشد. زیرا این طاق وسیله نزاع با شیطان می باشد، محراب اسم كردهاند.[3]
درصدر اسلام به کار گیری از محراب برای معلوم كردن سمت مسجد الحرام شناخته گردیده خلا و محراب ابعاد برای تعیین جهت قبله، به ساختمان افزوده شد. درباره اول محراب، سخنان گوناگونی گفتهاند. برخی محراب مسجد النبی و برخی محراب جامع سید عتبه را نخستین محراب می دانند.[4]کلمه محراب در قرآن چهار توشه تكرار گردیدهاست كه به معنای محل عبادت میباشد.[5]
شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد
بایستگی و مداقه زمینه
واژه و کلمه مسجد یادآور سجده و كرنش میباشد كه زیباترین شكل پرستش و بندگی هست. مسجد مركز پرستش خالصانه و توحید ناب میباشد كه سروش اذان از آن جا طنین میافكند و جان و دل خداپرستان را صفایی جدید می بخشد. مسجد، اولیه بنیان عبادی ـ سیاسی در جامعه اسلامی میباشد. رده دانش و علم، محل عبادت، منزلت قاضیان، عالمان و مفسران و مقر تبلیغاتی اسلام كه قداست و حرمت والایی دارد.
مسجدها بلندمرتبه ترین مقرهای شرعی هستند و بعداز سپری شد 14 قرن، هنوز محكم ترین پایگاه شرعی به شمار می روند و سپری شد فرصت و تبلیغات معاند نتوانسته هست ا ین مقر اسلام را منزوی كند. در قرآن مجید و گفتار معصومان، فضیلتهای فراوانی برای مسجد آورده شده میباشد. هم اینگونه در این سخنان، بابیان منزلت والای این مكان مقدس، عده ای كه به مسجد رفت و آمد میكنند نیز مالامال جایگاه شمرده گردیدهاند. دراین بخش جنبههای لزوم و اهمیت مسجد را ذکر میكینم:
1ـ فضیلت مسجد
مسجد منزل پیامبران و پرهیزكاران[6] و مؤمنان[7] می باشد. مسجدها انوار الهی[8] و شایسته ترین مكانها نزد خدا میباشند؛[9] چون مسجد زیارتگاه موحدان می باشد و گلشنهای فردوس در زمین است.[10]
مسجد بازار آخرت[11] و منزل معبود در زمین می باشد[12] و ستارگان زمین به شمار میروند.[13] بدین ترتیب، مساجد در ستون قرآن و عترت قرار داده شده است.[14]
2ـ حضور در مسجد
نشستن در مسجد، عبادت میباشد[15] و باعث آرامش و بخشش الهی میشود.[16]
حاضران در مسجد، میهمانان[17] و زائران آفریدگار می باشند.[18] نشستن در مسجد گنجینهای بهشتی، بلكه[19] عالی از نشستن در بهشت است.[20]
رفتن به مسجد اجر بخش اعظمی داراست و سبب ساز افزایش حسنات[21] و حذف گناهان میشود.[22] و انسان را در مجاورت اسمان الهی مکان می دهد[23] و از حریق سوزان رهایی می بخشد.[24] هم اینگونه باعث ورود بشر به پردیس میشود.[25]
3ـ آباد كردن و بنای مسجد
هر كس مسجدی بسازد، از اهل پروردگار میشود[26] و وارد فردوس میگردد[27] و خداوند به وی در فردوس، منزل[28] یا این که قصر [29] یا این که شهر بزرگی[30] می بخشد. كسانی كه مسجد را آباد میكنند بازدارنده نزول بلا می باشند.[31] مسجدها بایستی بزرگ[32] و بدون اشرافیت ساخته شود[33] و زینت كردن آنان هم زیرا معبدهای یهود و نصاری روا وجود ندارد.[34]هم اینگونه مشركان حق ندارند منزلهای خدا را آباد كنند.[35]
4ـ آداب مسجد
بعضا از بناها، عنایت ویژهای داراهستند و شارع مقدس برای آنها آدابی خاص تعیین كرده تا مسلمان ها بر اساس آن، انجام شرعی را انجام و در آن بناها رفت و آمد كنند. برای مثال مكه و مقبره ائمه، احكام و قداست ویژهای داراهستند.
مسجد نیز از مكانهایی می باشد كه فضیلت ویژهای دارد و رفت و آمد و حتی توقف در آن با قاعده و ضابطههایی، شکل میگیرد. این خویش نماد دهنده عنایت و قداست مسجد در لحاظ شارع میباشد.
داشتن عصمت و طهارت،[36] قرائت دعای ورود به مسجد،[37] آمدن با پای راست[38] و بد بو نبودن دهن،[39] از آداب ورود به مسجد میباشد. نشستن رو به قبله،[40] تمیز كردن مسجد،[41] خواندن نماز تحیت[42] و خوش عطر كردن مسجد[43] نیز از كارهای مستحب به شمار میرود.
پرتاب کردن آب دهن و بینی[44] خندیدن در مسجد،[45] خواندن نماز میت در مسجد،[46] خرید و فروش،[47] خوابیدن،[48] خواندن شعر،[49] اجرای حدود[50] و سخنان بیهوده[51] در مسجد مكروه است و خواندن دعا هنگام خروج[52] و خارج رفتن با پای چپ،[53] از آداب بیرون شدن از مسجد است.
5ـ منزلت و مقام اهل مسجد
اهل مسجد، زائران خداوند میباشند[54] كه از آسیب ها و مشكلات در امانند[55] و مردگان به آنها غبطه میخورند.[56] ملائکه در كارها به آنها كمك میكنند.[57] پروردگار در قیامت به آن ها دقت بسیار داراست[58] و این تیم در شمار دوست داستنی ترین اشخاص نزد معبود قرار میگیرند.[59] كه جایزه آنها منزل بهشتی میباشد؛[60] چون آنها در آسایش و متانت خواهند بود و بی شك از صراط عبور خواهند كرد.[61]
6ـ ترك مسجد
كسی كه در منزلش برای هجران از مسجد نماز جماعت برگزار كند، نماز وی و همراهانش مجموع و كامل وجود ندارد[62]و كسی كه صدای اذان را از مسجد بشنود و بی عامل از مسجد بیرون گردد منافق میباشد؛ مگر اینكه قصد داشته باشد به مسجد گشوده خواهد شد.[63]
معبدهایی كه عموم در آن نماز نمیخوانند، به سوی پروردگار شكایت میكنند و می گویند: پرورگارا! اینها مرا تعطیل و ضایع كردند. خداوند در جواب می فرماید: به عزت و جلالم، یك نماز آن ها را نمیپذیرم.[64] بنابراین، اهالی مسجد، درصورتی که بدون ادله در مسجد نماز نخواند، نماز وی کل و كامل وجود ندارد.[65] امام بزرگوار (علیهم السلام) نیز با افرادی كه در مسجد حاضر نمیشدند به تندی واکنش میكردند. امیرالمؤمین می فرماید:قومی كه در مسجدهای ما برای نماز جماعت حاضر نمی شوند، پس آنها با ما در خوراك و مشورت کردن و وصلت حق شركت ندارند و هیچ چیزی از اموال مارا نمیتوانند بگیرند تا در نماز جماعت ما حاضر شوند.[66]به همین سبب در ماجراها، كسی كه مسجد را گرامی ندارد لعنت شده شناخته شدهاست.[67]
جایگاه زمینه
گاهی مشاجرههایی در سطح اجتماع و فرایندهای فرهنگی مطرح می گردد كه از جنبههای متفاوت با مسائل فقهی رابطه پیدا میكند. در این قسمت، اهمیت مورد مسجد در بین مسائل اجتماعی و شرعی تحقیق و به سیرتکاملای رابطه آنان با یكدیگر آورده شده میباشد. به این ترتیب، ضرورت بحث و استیناف دراین مسئله مشخص و معلوم می شود.
1ـ مكانهای مذهبی
مذهب، تعالی ترین ركن معاش بشری میباشد كه در شكلهای ویژهای توسعه و گسترش مییابد و نمودهای گوناگونی دارااست، در هر آئین، اعمال و آداب ویژهای رعایت می گردد كه برخی شخصی و برخی گروهی است.
دراین در بین، مجالس مذهبی، در تمامی مذهبها حتی ادیان غیر الهی، رده ویژهای داراهستند. در هر یك از مذهبها، مراسم فقهی ویژهای وجود دارد كه با همین مراسم شناخته میشوند. این مراسم، بیانگر عمق و گستردگی آن آئین میباشد و مبتنی بر فقید بینی و تعالیم آن مذاهب، شكل می گیرد.
یكی از راههای اشاعه دین، برپایی مجالس مذهبی میباشد. این مجالس، گرایشهای آئین داری را تقویت میكند و تبلیغ عملی دین به شمار میرود.
مسجد، یكی از اساسی ترین مكانهای برپایی مجالس فقهی میباشد. در منزلها، حسینیهها، تكیهها، حرم ائمه، امام زادهها مدرسه ها نیز برخی از مراسم مذهبی جاری ساختن میشود، البته مسجد از همه این مكانها مهم خیس میباشد و عموم مجالس بیشتری در آن برپا میكنند.
نماز جماعت، سخنرانی فقهی، مراسم فاتحه، سوگواری ماه محرم و صفر، جلسههای قرآن و دعا و نیایش، گرامی داشت مناسبتهای شرعی همانند به دنیا آمدن ائمه و عیدهای مذهبی تمامی و تمامی از مهمترین مجالس هستند كه با رونق و شكوه بسیار، در مسجدها برپا می شوند.
پس مسجد مكان بسیار مطلوب برای برپایی مجالس مذهبی می باشد كه مورد نه را برای توسعه آئینداری تشکیل داد میكند.
2ـ حافظ نظام ارزشی
بها، واژه و کلمهای هست كه معانی و كاربردهای گوناگونی دارااست كه در شاخههای فلسفه، فلسفه اخلاق و رفتار، علم ها تربیتی، علم ها اجتماعی و مباحث اقتصادی به كار میرود.
قیمتهای واقعی بشر نصیب اساسی و مهمی از فرهنگ جامعه را تشكیل میدهند كه در پایداری و رویش و گسترش آن ها نقش اساسی اعمال میكند. بهاها، هم به لحاظ شخصی و هم به نظر معاش اجتماعی، عنصری محوری و اساسی در معاش انسان به شمار می روند. فارغ از پیش گویی جهتگیریهای گوناگون و متضادی كه درباره مصداقهای بهاها در بین انسانها و جوامع بشری مشهود است، اصل عنایت و نقش والای آن در تاریخ جامعه امروز بشری انكارناپذیر میباشد.
تحول قیمتها، زمینه واقعه و انقلاب و مهم ترین آرمان انقلاب اسلامی میباشد و معاندان میكوشند با دگرگون كردن منفی نظام ارزشی عموم، اندیشههای پلید استعماری و ضد فقهی خویش را عملی كنند.[68]
مسجدها یكی از مهمترین مقرهای فقاهتی هستند كه به حراست از نظام ارزشی می پردازند و از فراموش شدن بهاها دوری میكنند. برپا داشتن مراسم فقاهتی در مسجد سبب ساز تربیت نیروهای مذهبی، جهت دهی به مراسمهای شرعی، تبلیغات فقاهتی، معنوئی كردن گوشه و کنار و روشنگریهای فرهنگی، انقلابی و اسلامی میگردد و اینراهای مؤثر در پیکار با جریانهای دین گریزو فرار میباشد و مسجد رده ویژهای در این باره داراست.
3ـ نبرد با تهاجم فرهنگی
تهاجم فرهنگی، یكی از سیرتکاملهای تسلط بیگانگان میباشد كه از شیوه های فرهنگی اعمال میشود. معاندان انقلاب، پس از مبارزههای سیاسی، اقتصادی و نظامی، تهاجم فرهنگی را به عنوا ن اثرگذارترین طرز برگزیدند. با دقت به وسعت کبیر تبلیغات ضد دینی غرب بر ضد اسلام، اگر روش صحیحی برای هواخواهی از فرهنگ و تعالیم اسلامی در پیش نگیریم، مبانی شرعی نسل آتی انقلاب در خطر خواهد بود. گفتیم كه مسجد تحت عنوان مقر شرعی و فرهنگی، نقش ویژهای در هواخواهی از قیمتهای شرعی بر عهده دارااست. مسجد بابیان خطر تهاجم فرهنگی و تقویت تمایلهای مذهبی، از تعالیم و مفاهیم فقهی حفاظت میكند و حتی بابیان فرهنگ و تمدن و آموزههای اسلام در عوض تهاجم فرهنگی غرب میایستد. رونق و تقویت مسجدها، دلیل مهمی در حفظ و تقویت كیان فرهنگی میباشد.
4ـ تبلیغات
در عالم امروز، تبلیغات، رده ویژهای دارااست و اساسی ترین ابزار استعمار نوین به شمار میرود. با نگاهی كوتاه به گستره تبلیغات استكبار جهانی و امكانات و ابزار كارآمدی كه در سیستم تبلیغاتی ابر قدرتها به كار گرفته شدهاست، جایگاه و قیمت تبلیغات در دانا، عالی معین می گردد.
مفاهیم و تعالیم شرعی با تاثیر پذیری این تبلیغات، در گیر تزلزل و تحریف می شود و در غایت تمایلهای شرعی در سطح جامعه كاهش می یابد. امروزه استعمار با تبلیغاتی گران قدر از جنبههای گوناگون به مبارزه علیه اسلام برخاسته میباشد.
مسجد تحت عنوان سنگر مهم مكتب حنیف، از صدر اسلام تا كنون، مقر مبلغان راستین نحوه حق بوده و مسلمانها همواره از این سنگر برای خنثی كردن تبلیغات منفی استعمار گران و زورمندان زمان خود و هم اینگونه اعتلای اسلام استفاده كردهاند. مبلغان اسلام در طی زورگوترین حاكمان و پادشاهان، مسجد را مقر تبلیغی خود قرار داده بودند و به طریقهای مختلف، به تبلیغ معارف و فرهنگ اسلام میپرداختند.
افزون بر مفاد بالا، تأثیر كاركردهای مسجد در بر طرف كردن نیازهای مسجد شایان توجه می باشد؛ چون مسجد فقط اثرها و بعد ها عبادی ندارد، بلكه نقش مسجد از جنبههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، تربیتی و سیاسی قابل رسیدگی میباشد. مسجد علاوه بر اثر ها شخصی، بر خانواده نیز تأثیر دارااست و بر بالندگی آن می افزاید. نیم نگاهی به كاركردهای مسجد برای پویایی و چالاكی یك جامعه، رده اصلی آن را علامت میدهد.
در نصیب دوم، کیفیت تاثیر گذاری مسجد را مطالعه میكنیم تا نقش مسجد در ساختوساز جامعهای امروزی و منظم معلوم شود.
تاریخچه زمینه
حضرت ابراهیم به دستور آفریدگار، منزل كعبه را سازه بنیان تا موحدان و خداپرستان، عبادتگاهی در خور و لایق داشته باشد. ابعاد صومعهها، كلیساها و كنیسهها، مكانهای عبادت رهروان ادیان متفاوت بود. در اسلام بعد از مهاجرت نبی به مدینه، اولین مسجد با همكاری مسلمانها ساخته شد كه خلال مكان عبادت، جنبه آموزشی، نظامی و فرهنگی نیز داشت و رده مهاجران بی منزل نیز به شمار میرفت.
مسجدهای نخستین مسلمین، عبارت از قطعه زمینی بزرگ و نسبتاً مربع شكل بود كه فضا آن را چهار دیوار یا این که خندق اشراف میكرد و در سمت قبله، سقف كوچكی داشت كه بر ردیفهایی از تنه نخل و غیره پایدار گشته بود. در این مجال مسجدها مأذنه نداشتند و این نقشه، شالوده تک تک مساجد اسلامی گشت... .
اول مسجد را حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) در مدینه در كنار منزل خویش تشکیل داد. زمین آن خوابگاه شتران بود و پیغمبر آن را از صاحبش خرید. بعد از آن خلفا و حاكمان و پادشاهان بر حجم آن اضافه کردند و در تزیین آن كوشیدند.[69]
در ابتدا اسلام، هر شهر، یك مسجد داشت، البته از آن جا كه برای بسیاری از مسلمانها، روزی پنج توشه رفتن به مسجد كاری طاقت فرسا بود، از این رو، در كنار مسجد جامع شهر، مسجدهای دیگری در محلهها و حتی در روستاها ساخته شد.صحرانشینان كه در محل معاش خویش مسجد نداشتند، نماز آدینه را در فضای آزاد به مکان میآوردند.
از عصر کهن در هر مسجدی مناره یا این که منارههایی برپا میشدهاست. منارهها، ساختمان بلند سیرتکاملهایی می باشند كه مؤذن از فراز آن اذان می گوید و مؤمنان را به برپایی نماز فرا می خواند. مناره، اولیه توشه در طول امویان در سوریه ساخته شد.[70]
در رسیدگی تاریخی مسجد در بالا اسلام به مسجدی بر میخوریم كه پیامبر با بنای آن مخالفت و آن را تخریب كردند. مسجد ضرار مسجدی بود كه در كنار مسجد قبا، به وسیله گروهی از منافقان طایفه بنی غنم بن عوف ساخته شد. منافقان كوتاه شدن مسیر بیماران و كسانی كه كارشان زیاد میباشد را عذرای برای ساختن این مسجد ذکر كردند. این مسجد از روی حسادت و كینه، تحت عنوان مكانی برای مکر علیه اسلام سازه گردیده بود كه پیامبر درباره آن فرمود:بهاین مسجد كه مردمی ظالم آن را ساختهاند بروید و پس از ویران كردن، آن را حریق بزنید.[71]
آیههای 107 و 108 سوره توبه نیز درباره این مسجد نازل گردیدهاست.[72]