خواستگاری رسول
پس از مسافرت زینب به مدینه، نبی(ص) از زینب برای زید خواستگاری نمود. زینب قبل از خواستگاری گمان می کرد که رسول قصد داراست اورا برای خود خواستگاری نماید، ولی بعداز آنکه اخذ نبی او را برای زید خواستگاری نموده است، مخالفت نمود و زیرا رسول را بدین تزویج راضی رویت کرد، با درخواست وصلت موافقت حسینیه نصرت مشهد کرد.[۳۸]
مفسران درشان نزول آیۀ ۳۶ سوره احزاب عموماً آن را ناظر بر ماجرای تزویج زید و زینب دانسته و گفتهاند بعد از نزول این آیه، زینب به تزویج با زید موافقت کرد.[۳۹] زیر آیه که مطابق خبری گفته که آیه راجع به امّ کلثوم دختر عقبة بن ابیمعیط و زید بن حارثه نازل آدرس حسینیه نصرت مشهد گردیدهاست.
طلاق از زید
همواره در بین زینب و زید کشاکش وجود داشت[۴۰] و زید از بداخلاقی زینب نزد نبی گلایه میبرد و نبی اورا به طاقت و تحمل همسر دعوت میکرد.[۴۱] تا اینکه عاقبت رسول به دستور معبود به طلاق آن دو حکم بخشید. به گفتۀ بیشتر سیرهنویسان و مورخان، طلاق زینب و زید در سال پنجم یا این که بعداز غزوه مُرَیسع در شعبان سال پنجم هجری رزرو حسینیه نصرت مشهد بوده میباشد.[۴۲]
وصلت با نبی
نبی با امر الهی و برای شکستن قانونی جاهلی که فرزندخوانده را همانند فرزند تنی خویش میدانستند، با زینب تزویج کرد.[۴۳] نقل گردیده است زینب خویش را فارغ از مهریه به رسول(ص) اعطا کرد، و نبی همواره زید را فرزند و وارث خویش معرفی میکرد.[۴۴] ابعاد زینب به منجر اینکه وصلت وی با فرستاده در افقها مقرر گردیدهاست بر دیگر همسران نبی برتری میجست.[۴۵] فرستاده در وصلت با زینب، ولیمه اعطا کرد و گوسفندی کشت[۴۶] و با نان و گوشت از مهمانان پذیرایی کرد.[۴۷] تزویج رسول با زینب ابتدا ذیقعدۀ سال پنجم چهره اعطا کرد و زینب در آن هنگام ۳۵ سال شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد داشت.[۴۸]
نزول نشانهها عفاف و حجاب
نشانهها عفاف در ارتباط مزاحمت صحابه برای رسول(ص) بعداز تزویج وی با زینب نازل گردیده است. شرح گزارشهای متعدد را ابنسعد[۴۹] و طبرانی[۵۰] آورده و مفسران نیز زیر آیه ها ۵۸ و ۵۹ سوره احزاب بدین نکته اشاره کردهاند.[۵۱]
مقام زینب نزد نبی موجب تحریک شدن حسادت بعضی از زنان آن حضرت گردیده بود که در غایت نشانهها ابتدا سوره تحریم در این مورد نازل شد.[۵۲] هر یک سری زینب نیز خویش سبب رنجش صفیه دختر حیی بن اخطب، گردیده بود.[۵۳]
زینب در مبارزه حنین همپا نبی بود[۵۴] و بعد از رحلت فرستاده(ص) میخاطرنشان کرد که بعداز وی هیچ وقت بر مرکبی سوار نخواهم شد، هرچند برای حج باشد.[۵۵]
نبی خطاب به قدمت که به زینب پرخاش کرده بود، فرمود بهوش باشد که زینب اَوّاهه میباشد و اَوّاه را فروتن در پیشگاه پروردگار و بسیار شیون کننده در درگاه وی و صفت حضرت ابراهیم مفهوم کرد.[۵۶]
روزگار قدمت
قدمت بعد از تشکیل دیوان، مستمری سالیانۀ زینب را همانند برخی دیگر از همسران رسول، ۱۲۰۰۰ درهم انتخاب نمود، البته زینب تنها 1 سال این مستمری را گرفت و سال بعد از آن درگذشت، زینب به چنگ آوردن این مبلغ را فتنه میدانست و از آفریدگار مراد بود که به سیرتکاملای اورا از به چنگ آوردن مستمری رهایی بخشد.[۵۷]
درگذشت
او اول همسر فرستاده(ص) بود که پس از رحلت وی درگذشت.[۵۸] زینب در سال ۲۰ق درگذشت[۵۹] و قدمت بن خطاب بر جنازۀ وی نماز گزارد.[۶۰]
ابنسعد[۶۱] و ذهبی[۶۲] در خبری نقل کردهاند که خلیفه دوم امر کرد برای محافظت حرمت زینب، به جهت پوشیده نبودن تابوت، فقط محارم وی در تشییعجنازه حاضر شوند. دراین هنگام اسماء بنت عمیس شیوۀ فایده گیری از تابوت را به خلیفه گوشزد کرد و بعداز آن به مردم اجازۀ کمپانی در تشییع جنازۀ زینب داده شد.[۶۳]
قدمت پیشاپیش تابوتِ پوشیده با روکش پررنگ جنبش می کرد و میذکر کرد چه پسندیده پوششی میباشد که پیکر زنان را بعداز مرگ از دیدۀ مردان پوشیده می دارد.[۶۴]
تشییعجنازه
طریقای که در تشییع زینب (یعنی قرار دادن پیکر او در تابوت) به عمل رفت، پیشتر حضرت زهرا(س) برای خویش پیشنهاد کرده و این مسئله را به اسماء بنت عمیس اظهار کرد و اسماء اعلام کرد که در سنّت تدفین اهل حبشه تابوت را چشم میباشد و آن را خواهد آورد.[۶۵] البته زیرا پیکر دختر فرستاده(ص) تشییع قانونی نشده بود، برای اول توشه این راه برای پیکر زینب که از تعدادی لحاظ والاترینِ همسران فرستاده بعداز خدیجه بود، جاری ساختن شد.[۶۶]
خاک سپاری
زینب در گورستان بقیع در کنار خانۀ عقیل و خانۀ محمد بن حنفیه به خاک ودیعه شد[۶۷] و برادرزاده و خواهرزادۀ زینب و اسامة بن زید، که همگان بر زینب مَبقعه بودند، در گور رفتند و اورا به خاک سپردند.[۶۸]
در روز تشییعجنازه زینب گرمای هوا شدت یافت، از این رو خلیفه امر کرد روی قبر وی چادرای نصب گردد که آن را اول خیمۀ نصب گردیده بر قبر در اسلام دانستهاند.[۶۹]
ارثیه
صرفا ارثیه مانده از زینب، خانۀ وی بود که ابعاد، هنگام توسعۀ بقعه نبوی در حین ولید بن عبدالملک، به ۵۰۰۰۰ درهم از وارثان وی خریداری شد.[۷۰]
پانویس
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ ابنابیالحدید، ج۹، ص۲۴۲.
نک: بلاذری، ج۱، ص۵۲۱-۵۲۲.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ابنابی الحدید، ج۹، ص۲۴۲.
ابناثیر جزری، أسدالغابة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۹۰.
ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ محبالدین طبری، ص۱۶۱؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۶۸.
نک: ابنسعد، ج۸، ص۱۱۵؛ ابنجوزی، ج۲، ص۴۹.
ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴.
نک: ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۱، ص۱۱۵.
ابنهشام، ج۲، ص۱۱۴؛ ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ ذهبی، ج۲، ص۲۱۱.
ابنهشام، ج۲، ص۱۱۴-۱۱۵، ۱۴۵.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۸؛ ابونعیم اصفهانی، ج۲، ص۵۴؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۵۰-۱۸۵۱.
نک: ابنسعد، ج۸، ص۱۰۳، ۱۱۰؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۸، ۱۱۰؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۵۱؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۷۱.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴ .
ابنعبدالبر ج۴، ص۱۸۵۱.
ابنجوزی ج۲، ص۴۸.
خواستگاری رسول
پس از مسافرت زینب به مدینه، نبی(ص) از زینب برای زید خواستگاری نمود. زینب قبل از خواستگاری گمان می کرد که رسول قصد داراست اورا برای خود خواستگاری نماید، ولی بعداز آنکه اخذ نبی او را برای زید خواستگاری نموده است، مخالفت نمود و زیرا رسول را بدین تزویج راضی رویت کرد، با درخواست وصلت موافقت حسینیه نصرت مشهد کرد.[۳۸]
مفسران درشان نزول آیۀ ۳۶ سوره احزاب عموماً آن را ناظر بر ماجرای تزویج زید و زینب دانسته و گفتهاند بعد از نزول این آیه، زینب به تزویج با زید موافقت کرد.[۳۹] زیر آیه که مطابق خبری گفته که آیه راجع به امّ کلثوم دختر عقبة بن ابیمعیط و زید بن حارثه نازل آدرس حسینیه نصرت مشهد گردیدهاست.
طلاق از زید
همواره در بین زینب و زید کشاکش وجود داشت[۴۰] و زید از بداخلاقی زینب نزد نبی گلایه میبرد و نبی اورا به طاقت و تحمل همسر دعوت میکرد.[۴۱] تا اینکه عاقبت رسول به دستور معبود به طلاق آن دو حکم بخشید. به گفتۀ بیشتر سیرهنویسان و مورخان، طلاق زینب و زید در سال پنجم یا این که بعداز غزوه مُرَیسع در شعبان سال پنجم هجری رزرو حسینیه نصرت مشهد بوده میباشد.[۴۲]
وصلت با نبی
نبی با امر الهی و برای شکستن قانونی جاهلی که فرزندخوانده را همانند فرزند تنی خویش میدانستند، با زینب تزویج کرد.[۴۳] نقل گردیده است زینب خویش را فارغ از مهریه به رسول(ص) اعطا کرد، و نبی همواره زید را فرزند و وارث خویش معرفی میکرد.[۴۴] ابعاد زینب به منجر اینکه وصلت وی با فرستاده در افقها مقرر گردیدهاست بر دیگر همسران نبی برتری میجست.[۴۵] فرستاده در وصلت با زینب، ولیمه اعطا کرد و گوسفندی کشت[۴۶] و با نان و گوشت از مهمانان پذیرایی کرد.[۴۷] تزویج رسول با زینب ابتدا ذیقعدۀ سال پنجم چهره اعطا کرد و زینب در آن هنگام ۳۵ سال شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد داشت.[۴۸]
نزول نشانهها عفاف و حجاب
نشانهها عفاف در ارتباط مزاحمت صحابه برای رسول(ص) بعداز تزویج وی با زینب نازل گردیده است. شرح گزارشهای متعدد را ابنسعد[۴۹] و طبرانی[۵۰] آورده و مفسران نیز زیر آیه ها ۵۸ و ۵۹ سوره احزاب بدین نکته اشاره کردهاند.[۵۱]
مقام زینب نزد نبی موجب تحریک شدن حسادت بعضی از زنان آن حضرت گردیده بود که در غایت نشانهها ابتدا سوره تحریم در این مورد نازل شد.[۵۲] هر یک سری زینب نیز خویش سبب رنجش صفیه دختر حیی بن اخطب، گردیده بود.[۵۳]
زینب در مبارزه حنین همپا نبی بود[۵۴] و بعد از رحلت فرستاده(ص) میخاطرنشان کرد که بعداز وی هیچ وقت بر مرکبی سوار نخواهم شد، هرچند برای حج باشد.[۵۵]
نبی خطاب به قدمت که به زینب پرخاش کرده بود، فرمود بهوش باشد که زینب اَوّاهه میباشد و اَوّاه را فروتن در پیشگاه پروردگار و بسیار شیون کننده در درگاه وی و صفت حضرت ابراهیم مفهوم کرد.[۵۶]
روزگار قدمت
قدمت بعد از تشکیل دیوان، مستمری سالیانۀ زینب را همانند برخی دیگر از همسران رسول، ۱۲۰۰۰ درهم انتخاب نمود، البته زینب تنها 1 سال این مستمری را گرفت و سال بعد از آن درگذشت، زینب به چنگ آوردن این مبلغ را فتنه میدانست و از آفریدگار مراد بود که به سیرتکاملای اورا از به چنگ آوردن مستمری رهایی بخشد.[۵۷]
درگذشت
او اول همسر فرستاده(ص) بود که پس از رحلت وی درگذشت.[۵۸] زینب در سال ۲۰ق درگذشت[۵۹] و قدمت بن خطاب بر جنازۀ وی نماز گزارد.[۶۰]
ابنسعد[۶۱] و ذهبی[۶۲] در خبری نقل کردهاند که خلیفه دوم امر کرد برای محافظت حرمت زینب، به جهت پوشیده نبودن تابوت، فقط محارم وی در تشییعجنازه حاضر شوند. دراین هنگام اسماء بنت عمیس شیوۀ فایده گیری از تابوت را به خلیفه گوشزد کرد و بعداز آن به مردم اجازۀ کمپانی در تشییع جنازۀ زینب داده شد.[۶۳]
قدمت پیشاپیش تابوتِ پوشیده با روکش پررنگ جنبش می کرد و میذکر کرد چه پسندیده پوششی میباشد که پیکر زنان را بعداز مرگ از دیدۀ مردان پوشیده می دارد.[۶۴]
تشییعجنازه
طریقای که در تشییع زینب (یعنی قرار دادن پیکر او در تابوت) به عمل رفت، پیشتر حضرت زهرا(س) برای خویش پیشنهاد کرده و این مسئله را به اسماء بنت عمیس اظهار کرد و اسماء اعلام کرد که در سنّت تدفین اهل حبشه تابوت را چشم میباشد و آن را خواهد آورد.[۶۵] البته زیرا پیکر دختر فرستاده(ص) تشییع قانونی نشده بود، برای اول توشه این راه برای پیکر زینب که از تعدادی لحاظ والاترینِ همسران فرستاده بعداز خدیجه بود، جاری ساختن شد.[۶۶]
خاک سپاری
زینب در گورستان بقیع در کنار خانۀ عقیل و خانۀ محمد بن حنفیه به خاک ودیعه شد[۶۷] و برادرزاده و خواهرزادۀ زینب و اسامة بن زید، که همگان بر زینب مَبقعه بودند، در گور رفتند و اورا به خاک سپردند.[۶۸]
در روز تشییعجنازه زینب گرمای هوا شدت یافت، از این رو خلیفه امر کرد روی قبر وی چادرای نصب گردد که آن را اول خیمۀ نصب گردیده بر قبر در اسلام دانستهاند.[۶۹]
ارثیه
صرفا ارثیه مانده از زینب، خانۀ وی بود که ابعاد، هنگام توسعۀ بقعه نبوی در حین ولید بن عبدالملک، به ۵۰۰۰۰ درهم از وارثان وی خریداری شد.[۷۰]
پانویس
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ ابنابیالحدید، ج۹، ص۲۴۲.
نک: بلاذری، ج۱، ص۵۲۱-۵۲۲.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ابنابی الحدید، ج۹، ص۲۴۲.
ابناثیر جزری، أسدالغابة، ۱۴۰۹ق، ج۳، ص۹۰.
ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۴۹؛ محبالدین طبری، ص۱۶۱؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۶۸.
نک: ابنسعد، ج۸، ص۱۱۵؛ ابنجوزی، ج۲، ص۴۹.
ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴.
نک: ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۱، ص۱۱۵.
ابنهشام، ج۲، ص۱۱۴؛ ابنسعد، ج۸، ص۱۰۱؛ ذهبی، ج۲، ص۲۱۱.
ابنهشام، ج۲، ص۱۱۴-۱۱۵، ۱۴۵.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۸؛ ابونعیم اصفهانی، ج۲، ص۵۴؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۵۰-۱۸۵۱.
نک: ابنسعد، ج۸، ص۱۰۳، ۱۱۰؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۷۰.
ابنسعد، ج۸، ص۱۰۸، ۱۱۰؛ ابنعبدالبر، ج۴، ص۱۸۵۱؛ ابنحجر، ج۷، ص۶۷۱.
ابنسعد، ج۸، ص۱۱۴ .
ابنعبدالبر ج۴، ص۱۸۵۱.
ابنجوزی ج۲، ص۴۸.
سوالات مهم درباره حسینیه نصرت مشهد؛ راهنمای انتخاب، رزرو و برگزاری مراسم