بهترین مرجع مسجد نصرت مشهد

فاضل نراقی، هزار رکعت را اجماعی دانسته و در ترتیب آن دو شکل را مطرح کرده است:
الف: در هر شب بیست رکعت، هشت رکعت بعداز مغرب و دوازده رکعت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بعد از عشا ـ یا این که به عکس ـ و در دهه انتها هر شب ده رکعت اضافه کند و در شب های قدر صد رکعت اضافه کند.
ب: به عبارتی ترتیب، مگر آنکه در شب های قدر به صد رکعت اکتفا نماید.(34)
7 ـ سیّد عاملی گوید: در هر شب بیست رکعت و این اجماعی میباشد، همان گونه که در انتصار و بر خلاف و کشف اللثام و منتهی آمده میباشد.(35)
8 ـ سیّد طباطبایی، با اشاره به اختلاف احادیث، اجماع فقها را بر استحباب هزار رزرو حسینیه نصرت مشهد رکعت، افزون بر نوافل دیگر آورده میباشد. او اشاره به پیمان صدوق نموده که گفته میباشد: در رمضان زاید بر نوافلِ دیگر ماه ها نافله ای وجود ندارد، آن را عهد شاذّ دانسته(36) و چگونگی ایفا آن را به ترتیب کهن بیان نموده است.(37)
همان طور که پیشتر گفته شد، سخن صدوق در فقید دالّ بر عدم مشروعیّت وجود ندارد بلکه تأکید آدرس حسینیه نصرت مشهد آن بر استحباب را نفی می نماید و به صورت مصرح آورده میباشد: فعالیت به آنچه در احادیث وارداتی.(38)
* اقوال مخالف در مسأله تراویح
در قبال آنچه جمهور فقهای عامّه به سنّت بودن بیست رکعت تراویح قائل اند، بعضا آن را انکار کرده اند:
1 ـ کحلانی مؤلّف «سبل السلام» آن را گزینه انکار قرار داده، می‌گوید: ماجرا صحیحی درباره آن نرسیده و فقط یازده رکعت در داستان درست آمده میباشد و آنچه شغل میشود (بیست رکعت) بدعت میباشد، شوکانی نیز در نیل حسینیه نصرت مشهد الأوطار رویه کحلانی را پیموده میباشد.
کحلانی در عین حالا جماعت قرائت نافله را انکار نکرده وبه شغل قدمت استناد نموده است که زیرا مشاهده کرد عموم متفرّق به نماز ایستاده اند، آن‌ها‌را به جماعت فراخواند. و آن‌گاه به روایتی که عامّه از فرستاده صلی الله علیه و آله نقل می نمایند که «بر شما باد به سنّت اینجانب و سنّت خلفای راشدین بعداز اینجانب» اشاره کرده و میگوید: هدف از سنّت خلفا رویکرد رسول در قبال معاندان اسلام و تقویت شعائر آئین و امثال آن میباشد. و میافزاید این حدیث هر خلیفه راشدی را برخوردار‌است و به شیخین (ابوبکر و قدمت) تخصیص ندارد و این از قواعد شریعت میباشد که خلیفه راشد حقّ ندارد نگرش ای را مغایر سیره نبی صلی الله علیه و آله نهاد گذاری نماید. حتّی قدمت که خویش مؤسس جماعت نافله در شب های رمضان بود، آن را بدعت نامید و نگفت سنّت میباشد. افزون بر این، صحابه در مفاد مختلفی با شیخین مخالفت نموده اند و این نماد آن میباشد که آن ها حدیث نام برده را دالّ بر سنّت بودن تراویح ندانسته اند.(39)
2 ـ شوکانی بر این اطمینان میباشد که: از احادیث این باب مشروعیّت نافله در رمضان به جماعت و یا این که فرادی به کارگیری می گردد، براین اساس منحصر به فرد نمودن آن به تراویح و عدد مشخص و با خواندن بخصوص از سنّت دلیلی ندارد.(40)
3 ـ علاّمه مجلسی گوید: از احادیث اهل سنّت بر می‌آید که رسول بیست رکعت تحت عنوان تراویح اقامه نکردند بلکه سیزده رکعت بجا می آوردند و احادیث آن ها نیز هیچگونه دلالتی بر استحباب بیست رکعت ندارد تا چه برسد به جماعت تلاوت آن، هر یکسری شایسته ترین عبادت میباشد و معدود یا این که زیاد آن مانعی ندارد امّا عهد به استحباب عدد خاصّ و در وقت منحصربه‌فرد و به نحوه ای خاص، بدعت و گمراهی میباشد در حالی که سنّتی که آن ها (عامّه) ماجرا می نمایند به طور مؤکّد میباشد و با تیتر شعائر آیین تراویح را بپا می دارا‌هستند.(41)
نماز تراویح با جماعت، بدعتی از خلیفه دوم
ظواهر کمی نصوص این میباشد که اولیه هر که جماعت در نافله رمضان را سنّت کرد، عمربن خطاب بود و در حین پیغمبر صلی الله علیه و آله و زمان خلافت ابوبکر اینگونه چیزی وجود نداشت. امّا قدمت با استحسان به‌این فرمان رأی اعطا کرد ومردم را بدان ترغیب کرد و خویش معترف بود که‌این بدعت میباشد امّا می اعلام‌کرد بدعت خیر و خوبی میباشد! و خویش به آن ملتزم خلا و در منزل فرادی میخواند. بدین مقاله قسطلانی و قلقشندی و ابن قدامه و سایرافراد تصریح کرده اند که سخنانشان را خوا هیم روئت کرد.
ماجرا بخاری
ابن شهاب از عروة بن زبیر، از عبدالرحمان بن عبدالقاری نقل کرده که اذعان کرد: شبی از شب های رمضان با عمربن خطاب به مسجد رفتیم، عموم پراکنده بودند و هرکس برای خویش نماز می‌خواند و برخی مردی با اقوام خویش به نماز سرگرم بود. قدمت زیرا این بدید اظهار کرد: به نظریه اینجانب درصورتی که اینها را با یک امام گرد آوریم عالی میباشد. و درپی این تصمیم ابیّ بن کعب را به امامت گماشت. شب دیگر به حادثه به مسجد رفتیم و عموم به جماعت نماز می خواندند، قدمت بیان کرد: «نعم البدعة هذه» این بدعت خیر میباشد! ولی نمازی که بعداز خوابیدن بخوانند؛ یعنی نیمه شب از اینکه ویّل شب اقامه خواهد شد خوب خواهد بود.»(42)
علمای عامّه چه می‌گویند
1 ـ قسطلانی می‌گوید: این نماز را قدمت بدعت نامید؛ چون فرستاده صلی الله علیه و آله فرمان نداده بود که به جماعت بخوانند و همینطور در قسم ابوبکر، در ویّل شب عدم وجود و همگی شب اقامه نمیشد و عدد رکعات آن این مقدار نبوده میباشد.(43)
2 ـ ابن قدامه گفته میباشد: تراویح را به قدمت نسبت داده اند؛ چون عموم را مأمور تشکیل داد با ابیّ بن کعب به جماعت بخوانند و وی اینگونه کرد.(44)
3 ـ العینی گوید: قدمت آن را بدعت نامید؛ به این دلیل‌که فرستاده خداوند صلی الله علیه و آله آن را سنّت نکرد و در طول ابوبکر نیز بدان فعالیت نمی‌شد. وی میافزاید: بدعت دو سیرتکامل میباشد؛ در شرایطی که پایین تیتر فعالیت نیکو در شریعت باشد بدعت پسندیده میباشد واگر ناپسند باشد بدعت ناپسند میباشد.(45)
نگارنده گوید: خوا‌هیم ذکر کرد که بدعت یک نوع بیش وجود ندارد و آن هم ضلالت میباشد و حرام.
4 ـ قلقشندی گوید: یک کدام از ابتکارات قدمت این بود که نماز تراویح را برای اولیه توشه در ماه رمضان سنّت کرد و عموم را به اقامه آن با امام واحد فراخواند و این در سال چهاردهم سفر بود.(46)
الباصی، سیوطی، سکتواری و دیگرافراد نیز گفته اند: ویّلین هر کس تراویح را سنّت نمود عمربن خطاب بود و نیز تصریح کرده اند که اقامه نوافل به جماعت در ماه رمضان از بدعت های قدمت میباشد.(47)
ابن سعد و طبری و ابن اثیر گفته اند: این مسئله در سال چهاردهم بود و در مدینه برای عموم و امام قرار بخشید یکی از برای مردان و دیگری برای زنان.(48)
الباصی، ابن التین، ابن عبدالبرّ، کحلانی و زرقانی نیز همین مقاله را گفته اند و کحلانی درباره این کلام قدمت که اعلام کرد: این بدعت خیر و خوبی میباشد، می‌گوید: بدعت هیچگاه نیکو وجود ندارد بلکه همواره گمراهی و ضلالت میباشد.(49)
اینها بخشی میباشد از گفتار فقهای فریقین در مسأله تراویح و همین هاست که موجب شد‌ه‌است در مشروعیت آن به دعوا بپردازند.
حکم جماعت در نافله رمضان
همان گونه که مراعات کردیم، در زمانه رسول صلی الله علیه و آله نوافل رمضان به جماعت تشریع نشده و خلیفه دوم آن را نوآوری نموده است و همین دستور منشأ اختلاف فقهای اسلام شد‌ه‌است. امامیّه مشروعیّت آن را به استناد دلائل سفت رد کرده اند و متأسفانه بعضا از عامّه موضع شیعه را نفهمیده و تصوّر کرده اند اصل مشروعیّت نافله آیتم انکار آن ها میباشد، در حالی که اینگونه وجود ندارد. آنچه مردود میباشد جماعت تلاوت نافله میباشد خیر اصل نافله؛ به دلیل آنکه به اعتراف خلیفه دوّم بدعت میباشد.
بعضی از عامّه نیز نظری موافق و در حدود امامیّه دارا‌هستند؛ مانند شافعی که جماعت تلاوت نافله را مکروه دانسته و بعضا دیگر گفته اند خوب میباشد فرادی و در منزل خوانده خواهد شد. بدین ترتیب مسأله گزینه اتّفاق علمای عامّه وجود ندارد هر یکسری اکثریت به مشروعیّت جماعت قائل گردیده اند.
* آرای فقهای عامّه
1 ـ عبدالرزاق از ابن قدمت نقل کرده که خاطرنشان کرد: نماز نافله در ماه رمضان به جماعت خوانده نشود.(50)
و نیز از مجاهد ـ که بیان کرد مردی نزد ابن قدمت آمد و خاطرنشان کرد در رمضان جماعت می‌خوانم ـ پرسید آیا تلاوت می‌خوانی، جواب اعطا کرد: بله، اعلام‌کرد: آیا همانند حمار بی صدا میکنی! برو در منزل ات نماز بخوان.(51)
2 ـ سرخسی از شافعی نقل کرده که اعلام‌کرد: مانعی وجود ندارد هر نمازی به جماعت خوانده خواهد شد؛ چنانکه صاحب و مالک گفته و قائل به استحباب آن گردیده‌است، امّا به حیث ما مکروه میباشد.
سرخسی می‌افزاید: شافعی نافله را به فریضه قیاس گرفته میباشد، در حالی که به لحاظ ما اصل در نوافل نهفته داشتن و دوری از ریا و دورویی و عرض‌اندام میباشد. به عکس فرایض که اصل در آن‌ها اعلان میباشد و جماعت اینگونه خصوصیت را داراست.(52)
و نیز در فصل دوم کتاب خویش گوید: طحاوی از معلی و ابو یوسف و صاحب و مالک نقل کرده که گفته اند: حتّی الامکان در منزل اقامه نماید. و شافعی گوید: تراویح به صروت فرادی افضل میباشد؛ چون به دور از تظاهر میباشد. عیسی بن ابان و بکار بن قتیبه و مزنی از شافعیه و احمد بن علوان قائل به افضل بودن جماعت اند مبتنی بر دارای اسم و رسم بخش اعظمیّت علما.

فاضل نراقی، هزار رکعت را اجماعی دانسته و در ترتیب آن دو شکل را مطرح کرده است:
الف: در هر شب بیست رکعت، هشت رکعت بعداز مغرب و دوازده رکعت شماره تلفن حسینیه نصرت مشهد بعد از عشا ـ یا این که به عکس ـ و در دهه انتها هر شب ده رکعت اضافه کند و در شب های قدر صد رکعت اضافه کند.
ب: به عبارتی ترتیب، مگر آنکه در شب های قدر به صد رکعت اکتفا نماید.(34)
7 ـ سیّد عاملی گوید: در هر شب بیست رکعت و این اجماعی میباشد، همان گونه که در انتصار و بر خلاف و کشف اللثام و منتهی آمده میباشد.(35)
8 ـ سیّد طباطبایی، با اشاره به اختلاف احادیث، اجماع فقها را بر استحباب هزار رزرو حسینیه نصرت مشهد رکعت، افزون بر نوافل دیگر آورده میباشد. او اشاره به پیمان صدوق نموده که گفته میباشد: در رمضان زاید بر نوافلِ دیگر ماه ها نافله ای وجود ندارد، آن را عهد شاذّ دانسته(36) و چگونگی ایفا آن را به ترتیب کهن بیان نموده است.(37)
همان طور که پیشتر گفته شد، سخن صدوق در فقید دالّ بر عدم مشروعیّت وجود ندارد بلکه تأکید آدرس حسینیه نصرت مشهد آن بر استحباب را نفی می نماید و به صورت مصرح آورده میباشد: فعالیت به آنچه در احادیث وارداتی.(38)
* اقوال مخالف در مسأله تراویح
در قبال آنچه جمهور فقهای عامّه به سنّت بودن بیست رکعت تراویح قائل اند، بعضا آن را انکار کرده اند:
1 ـ کحلانی مؤلّف «سبل السلام» آن را گزینه انکار قرار داده، می‌گوید: ماجرا صحیحی درباره آن نرسیده و فقط یازده رکعت در داستان درست آمده میباشد و آنچه شغل میشود (بیست رکعت) بدعت میباشد، شوکانی نیز در نیل حسینیه نصرت مشهد الأوطار رویه کحلانی را پیموده میباشد.
کحلانی در عین حالا جماعت قرائت نافله را انکار نکرده وبه شغل قدمت استناد نموده است که زیرا مشاهده کرد عموم متفرّق به نماز ایستاده اند، آن‌ها‌را به جماعت فراخواند. و آن‌گاه به روایتی که عامّه از فرستاده صلی الله علیه و آله نقل می نمایند که «بر شما باد به سنّت اینجانب و سنّت خلفای راشدین بعداز اینجانب» اشاره کرده و میگوید: هدف از سنّت خلفا رویکرد رسول در قبال معاندان اسلام و تقویت شعائر آئین و امثال آن میباشد. و میافزاید این حدیث هر خلیفه راشدی را برخوردار‌است و به شیخین (ابوبکر و قدمت) تخصیص ندارد و این از قواعد شریعت میباشد که خلیفه راشد حقّ ندارد نگرش ای را مغایر سیره نبی صلی الله علیه و آله نهاد گذاری نماید. حتّی قدمت که خویش مؤسس جماعت نافله در شب های رمضان بود، آن را بدعت نامید و نگفت سنّت میباشد. افزون بر این، صحابه در مفاد مختلفی با شیخین مخالفت نموده اند و این نماد آن میباشد که آن ها حدیث نام برده را دالّ بر سنّت بودن تراویح ندانسته اند.(39)
2 ـ شوکانی بر این اطمینان میباشد که: از احادیث این باب مشروعیّت نافله در رمضان به جماعت و یا این که فرادی به کارگیری می گردد، براین اساس منحصر به فرد نمودن آن به تراویح و عدد مشخص و با خواندن بخصوص از سنّت دلیلی ندارد.(40)
3 ـ علاّمه مجلسی گوید: از احادیث اهل سنّت بر می‌آید که رسول بیست رکعت تحت عنوان تراویح اقامه نکردند بلکه سیزده رکعت بجا می آوردند و احادیث آن ها نیز هیچگونه دلالتی بر استحباب بیست رکعت ندارد تا چه برسد به جماعت تلاوت آن، هر یکسری شایسته ترین عبادت میباشد و معدود یا این که زیاد آن مانعی ندارد امّا عهد به استحباب عدد خاصّ و در وقت منحصربه‌فرد و به نحوه ای خاص، بدعت و گمراهی میباشد در حالی که سنّتی که آن ها (عامّه) ماجرا می نمایند به طور مؤکّد میباشد و با تیتر شعائر آیین تراویح را بپا می دارا‌هستند.(41)
نماز تراویح با جماعت، بدعتی از خلیفه دوم
ظواهر کمی نصوص این میباشد که اولیه هر که جماعت در نافله رمضان را سنّت کرد، عمربن خطاب بود و در حین پیغمبر صلی الله علیه و آله و زمان خلافت ابوبکر اینگونه چیزی وجود نداشت. امّا قدمت با استحسان به‌این فرمان رأی اعطا کرد ومردم را بدان ترغیب کرد و خویش معترف بود که‌این بدعت میباشد امّا می اعلام‌کرد بدعت خیر و خوبی میباشد! و خویش به آن ملتزم خلا و در منزل فرادی میخواند. بدین مقاله قسطلانی و قلقشندی و ابن قدامه و سایرافراد تصریح کرده اند که سخنانشان را خوا هیم روئت کرد.
ماجرا بخاری
ابن شهاب از عروة بن زبیر، از عبدالرحمان بن عبدالقاری نقل کرده که اذعان کرد: شبی از شب های رمضان با عمربن خطاب به مسجد رفتیم، عموم پراکنده بودند و هرکس برای خویش نماز می‌خواند و برخی مردی با اقوام خویش به نماز سرگرم بود. قدمت زیرا این بدید اظهار کرد: به نظریه اینجانب درصورتی که اینها را با یک امام گرد آوریم عالی میباشد. و درپی این تصمیم ابیّ بن کعب را به امامت گماشت. شب دیگر به حادثه به مسجد رفتیم و عموم به جماعت نماز می خواندند، قدمت بیان کرد: «نعم البدعة هذه» این بدعت خیر میباشد! ولی نمازی که بعداز خوابیدن بخوانند؛ یعنی نیمه شب از اینکه ویّل شب اقامه خواهد شد خوب خواهد بود.»(42)
علمای عامّه چه می‌گویند
1 ـ قسطلانی می‌گوید: این نماز را قدمت بدعت نامید؛ چون فرستاده صلی الله علیه و آله فرمان نداده بود که به جماعت بخوانند و همینطور در قسم ابوبکر، در ویّل شب عدم وجود و همگی شب اقامه نمیشد و عدد رکعات آن این مقدار نبوده میباشد.(43)
2 ـ ابن قدامه گفته میباشد: تراویح را به قدمت نسبت داده اند؛ چون عموم را مأمور تشکیل داد با ابیّ بن کعب به جماعت بخوانند و وی اینگونه کرد.(44)
3 ـ العینی گوید: قدمت آن را بدعت نامید؛ به این دلیل‌که فرستاده خداوند صلی الله علیه و آله آن را سنّت نکرد و در طول ابوبکر نیز بدان فعالیت نمی‌شد. وی میافزاید: بدعت دو سیرتکامل میباشد؛ در شرایطی که پایین تیتر فعالیت نیکو در شریعت باشد بدعت پسندیده میباشد واگر ناپسند باشد بدعت ناپسند میباشد.(45)
نگارنده گوید: خوا‌هیم ذکر کرد که بدعت یک نوع بیش وجود ندارد و آن هم ضلالت میباشد و حرام.
4 ـ قلقشندی گوید: یک کدام از ابتکارات قدمت این بود که نماز تراویح را برای اولیه توشه در ماه رمضان سنّت کرد و عموم را به اقامه آن با امام واحد فراخواند و این در سال چهاردهم سفر بود.(46)
الباصی، سیوطی، سکتواری و دیگرافراد نیز گفته اند: ویّلین هر کس تراویح را سنّت نمود عمربن خطاب بود و نیز تصریح کرده اند که اقامه نوافل به جماعت در ماه رمضان از بدعت های قدمت میباشد.(47)
ابن سعد و طبری و ابن اثیر گفته اند: این مسئله در سال چهاردهم بود و در مدینه برای عموم و امام قرار بخشید یکی از برای مردان و دیگری برای زنان.(48)
الباصی، ابن التین، ابن عبدالبرّ، کحلانی و زرقانی نیز همین مقاله را گفته اند و کحلانی درباره این کلام قدمت که اعلام کرد: این بدعت خیر و خوبی میباشد، می‌گوید: بدعت هیچگاه نیکو وجود ندارد بلکه همواره گمراهی و ضلالت میباشد.(49)
اینها بخشی میباشد از گفتار فقهای فریقین در مسأله تراویح و همین هاست که موجب شد‌ه‌است در مشروعیت آن به دعوا بپردازند.
حکم جماعت در نافله رمضان
همان گونه که مراعات کردیم، در زمانه رسول صلی الله علیه و آله نوافل رمضان به جماعت تشریع نشده و خلیفه دوم آن را نوآوری نموده است و همین دستور منشأ اختلاف فقهای اسلام شد‌ه‌است. امامیّه مشروعیّت آن را به استناد دلائل سفت رد کرده اند و متأسفانه بعضا از عامّه موضع شیعه را نفهمیده و تصوّر کرده اند اصل مشروعیّت نافله آیتم انکار آن ها میباشد، در حالی که اینگونه وجود ندارد. آنچه مردود میباشد جماعت تلاوت نافله میباشد خیر اصل نافله؛ به دلیل آنکه به اعتراف خلیفه دوّم بدعت میباشد.
بعضی از عامّه نیز نظری موافق و در حدود امامیّه دارا‌هستند؛ مانند شافعی که جماعت تلاوت نافله را مکروه دانسته و بعضا دیگر گفته اند خوب میباشد فرادی و در منزل خوانده خواهد شد. بدین ترتیب مسأله گزینه اتّفاق علمای عامّه وجود ندارد هر یکسری اکثریت به مشروعیّت جماعت قائل گردیده اند.
* آرای فقهای عامّه
1 ـ عبدالرزاق از ابن قدمت نقل کرده که خاطرنشان کرد: نماز نافله در ماه رمضان به جماعت خوانده نشود.(50)
و نیز از مجاهد ـ که بیان کرد مردی نزد ابن قدمت آمد و خاطرنشان کرد در رمضان جماعت می‌خوانم ـ پرسید آیا تلاوت می‌خوانی، جواب اعطا کرد: بله، اعلام‌کرد: آیا همانند حمار بی صدا میکنی! برو در منزل ات نماز بخوان.(51)
2 ـ سرخسی از شافعی نقل کرده که اعلام‌کرد: مانعی وجود ندارد هر نمازی به جماعت خوانده خواهد شد؛ چنانکه صاحب و مالک گفته و قائل به استحباب آن گردیده‌است، امّا به حیث ما مکروه میباشد.
سرخسی می‌افزاید: شافعی نافله را به فریضه قیاس گرفته میباشد، در حالی که به لحاظ ما اصل در نوافل نهفته داشتن و دوری از ریا و دورویی و عرض‌اندام میباشد. به عکس فرایض که اصل در آن‌ها اعلان میباشد و جماعت اینگونه خصوصیت را داراست.(52)
و نیز در فصل دوم کتاب خویش گوید: طحاوی از معلی و ابو یوسف و صاحب و مالک نقل کرده که گفته اند: حتّی الامکان در منزل اقامه نماید. و شافعی گوید: تراویح به صروت فرادی افضل میباشد؛ چون به دور از تظاهر میباشد. عیسی بن ابان و بکار بن قتیبه و مزنی از شافعیه و احمد بن علوان قائل به افضل بودن جماعت اند مبتنی بر دارای اسم و رسم بخش اعظمیّت علما.